ភ្ជាប់​ទៅ​គេហទំព័រ​ទាក់ទង

ព័ត៌មាន​​ថ្មី

ខួប​លើកទី៣០​នៃ​ការ​កម្ទេច​ជញ្ជាំង​បែរឡាំង​បង្ក​ឲ្យ​មាន​ការ​ដេញដោល​ពី​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ


រូបភាព​ឯកសារ៖ ស្ត្រី​ម្នាក់​ដើរ​នៅ​តាម​អតីត​ជញ្ជាំង​បែរឡាំង ដែល​ឥឡូវ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា East Side Gallery នៅ​ក្នុង​ក្រុង​បែរឡាំង កាលពី​ថ្ងៃទី៤ ខែមីនា ឆ្នាំ២០១៣។

លោកស្រី​អធិការបតី​អាល្លឺម៉ង់ Angela Merkel​ បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​​ប្រទេស​ហុងគ្រី​ដើម្បី​ប្រារព្ធ​ខួប​នៃ​បាតុកម្ម​សន្តិភាព​នៅ​តាម​ព្រំប្រទល់​ប្រទេស​អូទ្រីស ហើយ​ខួប​លើកទី៣០នេះ​​ធ្វើ​​ឲ្យ​មាន​ការ​ដេញដោល​ពី​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​នៅ​អឺរ៉ុប។

កាលពី​៣០ឆ្នាំ​មុន តំបន់ Iron Curtain ដែល​ពុះចែក​អឺរ៉ុប ត្រូវ​បាន​គេ​លុបចោល។

លោកស្រី​អធិការបតី​អាល្លឺម៉ង់ Angela Merkel​ បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅប្រទេស​ហុងគ្រី​ដើម្បី​ប្រារព្ធ​ខួប​នៃ​បាតុកម្ម​សន្តិភាព​នៅ​តាម​ព្រំប្រទល់​ប្រទេស​អូទ្រីស ដែល​ជា​ការ​បើក​ផ្លូវ​ដ៏​ធំ​មួយ​សម្រាប់​ពលរដ្ឋ​អាល្លឺម៉ង់​ខាង​កើត​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​កាន់​អាល្លឺម៉ង់​ខាង​លិច។ ៣ខែ​ក្រោយ​មក ជញ្ជាំង​បែរឡាំង​ត្រូវ​បាន​កម្ទេច​ចោល ហើយ​ឆ្នាំ១៩៨៩​ជា​ឆ្នាំ​នៃ​ការ​ផ្លាស់ប្តូរ​សម័យកាល​ ដែល​បាន​បញ្ចប់​ការ​កាន់កាប់៣ទសវត្សរ៍​របស់​សូវៀត​លើ​ប្រទេស​អឺរ៉ុប​កណ្តាល។

ការ​ប្រារព្ធ​ខួប​នៅ​ថ្ងៃទី១៩ ខែសីហា​មាន​រួមបញ្ជូល​កម្មវិធី​បែប​សាសនា​គ្រិស្ត​នៅ​ព្រះវិហារ Lutheran Church of Sopron ហើយ​ត្រូវ​បាន​រៀបចំ​ធ្វើ​នៅ​ក្បែរ​កន្លែង​ដែល​ពលរដ្ឋ​អាល្លឺម៉ង់​ខាង​កើត​៦០០នាក់​នាក់​ប្រទាញប្រទង់​ដើម្បី​ឆ្លង​ព្រំដែន​ទៅ​កាន់​អាល្លឺម៉ង់​ខាង​លិច។ អាជ្ញាធរ​ហុងគ្រី​បាន​ប្រកាស​ថា ព្រំដែន​នឹង​ត្រូវ​បើក​ឡើង​វិញ ក្នុង​រយៈពេល​៣ម៉ោង ប៉ុន្តែ​ហ្វូង​មនុស្ស​មិន​អាច​រង់ចាំ​ដើម្បី​ទទួល​បាន​សេរីភាព​របស់​ខ្លួន​បាន​នោះ​ទេ។ ពួកគេ​មិន​ជឿ​ថា មេដឹកនាំ​កុម្មុយនិស្ត​ដែល​មាន​វ័យ​កាន់​តែ​ចាស់​ទៅៗ​នេះយល់​ព្រម​បើក​ព្រំដែន​នោះ​ទេ។

៣ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក​ លោក Francis Fukuyama ដែល​ជា​អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ​នយោបាយ​បាន​បោះពុម្ព​សៀវភៅ​របស់​លោក ដែល​មាន​ចំណងជើង​ថា «ចុង​បញ្ចប់​នៃ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ និង​បុរស​ចុង​ក្រោយ» ដើម្បី​សាទរ​នូវ​ការ​ដឹកនាំ​បែប​ប្រជាធិបតេយ្យ​ និង​សេរីនិយម តាម​បែប​លោក​ខាង​លិច។ លោក​បាន​អះអាង​ថា មនុស្សជាតិ​មិន​ត្រឹម​តែ​ឆ្លង​ផុត​រយៈពេល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ក្រោយ​សង្គ្រាម​នោះ​ទេ ប៉ុន្តែ​វា​ក៏​ជា​ការ​បញ្ចប់​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​សង្គ្រាម​ផងដែរ។ មាន​ន័យ​ថា នេះ​ជា​ចំណុច​ចុង​ក្រោយ​នៃ​បដិវត្ត​មនោគមវិជ្ជា និង​ធ្វើ​ឲ្យ​សកលលោក​ប្រកាន់​យក​លិទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​សេរី​ បែប​លោក​ខាង​លិច ជា​ការ​ដឹកនាំ​ប្រទេស»។

ប៉ុន្តែ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​មិន​បាន​បញ្ចប់​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៨៩​នោះ​ទេ។

សម្រាប់​មនុស្ស​មួយ​ចំនួន​ ជំនួប​ដ៏​ឆ្គាំឆ្គងរវាង​លោកស្រី​អធិការបតី​អាល្លឺម៉ង់ Merkel និង​លោក​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ផ្តាច់ការ​របស់​ហុងគ្រី​គឺ​លោក Viktor Orban គឺ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​ការ​វិលត្រឡប់​មក​វិញ​នូវ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ និង​ការ​បែកបាក់​ថ្មី​មួយ រវាង​អឺរ៉ុប​ខាង​កើត និង​អឺរ៉ុប​ខាង​លិច។ មេដឹកនាំ​ទាំង​២​ធ្វើ​ពិធីសាទរ​ដល់​ការ​កើត​ឡើង​វិញ​នៃ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ប៉ុន្តែ​លោក Orban ត្រូវ​បាន​គេ​ចោទប្រកាន់​ថា បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ដើរ​ថយក្រោយ ដោយ​បាន​កម្ទេច​ចោល​ជាប្រព័ន្ធ​នូវ​ស្ថាប័ន​ដឹកនាំ​តាម​បែប​លោក​ខាង​លិច ដែល​ប្រទេស​របស់​លោក​ប្រឹងប្រែង​កសាង​ឡើង​ តាំង​ពី​ពេល​ផ្តួល​រំលំ​របប​កុម្មុយនិស្ត។

លោកស្រី​អធិការបតី​អាល្លឺម៉ង់​ថ្លែង​នៅ​ក្នុង​សន្និសីទ​កាសែត​ជាមួយ​នឹង​លោក​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ហុងគ្រី Viktor Orban ក្នុង​ក្រុង Sopron ប្រទេស​ហុងគ្រី កាលពី​ថ្ងៃទី១៩ ខែសីហា ឆ្នា២០១៩។
លោកស្រី​អធិការបតី​អាល្លឺម៉ង់​ថ្លែង​នៅ​ក្នុង​សន្និសីទ​កាសែត​ជាមួយ​នឹង​លោក​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ហុងគ្រី Viktor Orban ក្នុង​ក្រុង Sopron ប្រទេស​ហុងគ្រី កាលពី​ថ្ងៃទី១៩ ខែសីហា ឆ្នា២០១៩។

នៅ​ឆ្នាំ​នេះ អង្គការ Freedom House ដែល​ជា​អង្គការ​ស្រាវជ្រាវ​មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​សហរដ្ឋអាមេរិក បាន​ពណ៌នា​ប្រទេស​ហុងគ្រី​ថា «មាន​សេរីភាព» ដោយ​ផ្នែក​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ហើយ​នេះ​ជា​លើក​ទី១​ហើយ​ដែល​ប្រទេស​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដក​ចេញ​ពី​ប្រទេស​សមាជិក​សហភាព​អឺរ៉ុប​ដែល​មាន​ «សេរីភាព»។ អង្គការ Freedom House បាន​ចោទ​រដ្ឋាភិបាល​របស់​លោក Orban ថា​បាន​ «បោះជំហាន​បង្កើត​គោលនយោបាយ​ដែល​ប៉ះពាល់​ដល់​ប្រតិបត្តិការ​របស់​ក្រុម​ប្រឆាំង អ្នក​កាសែត សាកលវិទ្យាល័យ និង​អង្គការ​ក្រៅ​រដ្ឋាភិបាល (NGOs) ដែល​ក្រុម​ទាំង​នេះ​យល់​ថា ជា​ភាព​មិន​ល្អ​សម្រាប់​ពួកគេ»។​

លោក​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ប្រជានិយមហុងគ្រី​រូប​នេះ​ ជា​អ្នក​អភិរក្ស​និយមប្រឆាំង​នឹង​លទ្ធិ​កុម្មុយនិស្ត​ម្នាក់។ ​លោក​កំពុង​មាន​ទំនាក់ទំនង​យ៉ាង​ស្អិតរមួត​ជាមួយ​នឹង​លោក​ប្រធានាធិបតី​រុស្ស៊ី Vladimir Putin។ លោក​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​នៅ​តែ​បន្ត​ដឹកនាំ​តាម​លទ្ធិ​មួយ​ដែល​លោក​ហៅ​ថា «លទ្ធិ​ប្រជាធិតេយ្យ​ពាក់​កណ្តាល»។ ទំនាក់ទំនង​ស្អិតរមួត​របស់​លោក​ជាមួយ​នឹង​លោក​ប្រធានាធិបតី Putin ត្រូវ​បាន​មនុស្ស​មួយ​ចំនួន​មើល​ឃើញ​តាម​រយៈ​សម្ព័ន្ធភាព​រវាង​បុរស​ខ្លាំង​ទាំង​២»។

មេដឹកនាំ​ផ្សេង​ទៀត​នៅ​អឺរ៉ុប​កណ្តាល​ដូចជា ប៉ូឡូញ ស្លូវ៉ាគី និង​សាធារណរដ្ឋ​ឆែក​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​ចោទប្រកាន់​ថា​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ប៉ះពាល់​ដល់​គោលការណ៍​សមតុល្យ​អំណាច​ (checks and balances) នៃ​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ ដោយ​បាន​គ្រប់គ្រង​លើ​ឯករាជ្យភាព​របស់​តុលាការ ធ្វើ​ទុក្ខបុក្នម្នេញ​ផ្នែក​នយោបាយ​លើ​សង្គម​ស៊ីវិល និង​ព្យាយាម​ពង្រីក​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​ទៅ​លើ​សារព័ត៌មាន និង​សង្គម​ស៊ីវិល ដោយ​ជំរុញ​ឲ្យ​មាន​បាតុកម្ម និង​ការ​ខឹងសម្បារ ដោយសារ​តែ​ស្ថាប័ន​ទាំង​នោះ​ភ្ជាប់​ជំនឿ​លើ​សាសនា​គ្រិស្ត ទៅ​នឹង​បញ្ហា​ជាតិ​និយម។

រដ្ឋាភិបាល​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​របស់​ប្រទេស​ទាំង​នោះ​គឺ​ជា​អ្នក​រិះគន់​ខ្លាំងៗ​ទៅ​លើ​គោលនយោបាយ​ទេសន្តរប្រវេសន៍ ដែល​ផ្តើម​ចេញ​ពី​រដ្ឋាភិបាល​ក្រុង​ប្រ៊ុចសែល ហើយ​បាន​បដិសេធ​មិន​ទទួល​ជនទេសន្តរប្រវេសន៍ ដែល​ស្ថិត​ក្រោម​ផែនការ​តាំង​ទីលំនៅ​ឡើង​វិញរបស់​ជន​ភៀស​ខ្លួន ដែល​ជា​បន្ទុក​រួម​គ្នា​របស់​សហភាព​អឺរ៉ុប។ រដ្ឋាភិបាល​ទាំង​នោះ​បាន​ត្អូញត្អែរ​ពី​ការ​រឹតត្បិត និង​ការ​រិះគន់​លើ​ខ្លួន ពី​សមាជិក​សហភាព​អឺរ៉ុប​ និង​ត្អូញត្អែរ​ពី​អ្វី​ដែល​ពួកគេ​យល់​ថា​ជា​ការ​បង្ខំ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ក្រុង​ប៊្រុចសែល។

ប្រទេស​ទាំង​៤​នេះ​ជា​ក្រុម​ប្រទេស​ដែល​គេ​ហៅ​ថា ក្រុម Visegrad ហើយ​ត្រូវ​បាន​គេ​ពណ៌នា​ថា ជា​ប្រទេស​ធ្វើ​ឲ្យ​ខូច​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ តាមរយៈ​ការ​តាមដាន​ ខណៈ​ពេល​ដែល​រដ្ឋាភិបាល​របស់​ប្រទេស​ទាំង​នេះ​ប្រើប្រាស់​មនោគមវិជ្ជា​ជាតិ​និយម​នៅ​តំបន់​អឺរ៉ុប​កណ្តាល​ ដោយ​សង្ឃឹម​ថា នឹង​អាច​កែប្រែ​តំបន់​នេះ និង​កាត់​បន្ថយ​អំណាច​របស់​សហភាព​អឺរ៉ុប ហើយ​ផ្តល់​អំណាច​ទាំង​នោះ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​ថ្នាក់​ជាតិ​វិញ។ មនោគមវិជ្ជា​ប្រជានិយម​ត្រូវ​បាន​គេ​មើល​ឃើញ​នៅ​ក្នុង​អតីត​ប្រទេស​កុម្មុយនិស្ត​ជិត​ខាង នៅ​ក្នុង​តំបន់បាល់កង់ និងតំបន់បាល់ទីក។​

ការ​ប៉ះទង្គិច​របស់​ពួកគេ​ត្រូវ​បាន​អ្នក​រិះគន់​មួយ​ចំនួន​គិត​ថា ជា​ការ​កំណត់​ជោគវាសនា​ភូមិសាស្ត្រ​នយោបាយ​គួរ​ឲ្យ​ចាប់​អារម្មណ៍​មួយ។ លោក Jakub Wisniewski អ្នក​វិភាគ​នយោបាយ​ប៉ូឡូញ និង​ជា​ប្រធាន​អង្គការ​ស្រាវជ្រាវ​មួយ​ឈ្មោះ​ វិទ្យាស្ថាន​គោលនយោបាយ GlobSec ដែល​មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ស្លូវ៉ាគី​ បាន​និយាយថា «វា​ពិបាក​ណាស់​ក្នុង​ការ​បដិសេធ​ថា ការ​បែងបាក់​រវាង​សមាជិក​សហភាព​អឺរ៉ុប​ថ្មី និង​ចាស់ កំពុង​តែ​កើន​ឡើង»។

លោក​បាន​កត់សម្គាល់​ពី​ភាព​ខុស​គ្នា​រវាង​អឺរ៉ុប​ខាង​លិច និង​ខាង​កើត ដែល​មាន​ប្រភព​ផ្សេង​គ្នា​កាលពី​អតីតកាល។ លោក​បាន​និយាយ​ថា «អឺរ៉ុប​កណ្តាល​នៅ​តែ​ខុស​គ្នា​ខ្លាំង​ពី​សមាជិក​អឺរ៉ុប​ផ្សេង​ទៀត បើ​និយាយ​ពី​នយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច​ និង​វប្បធម៌»។ លោក​បាន​បន្ថែម​ថា អ្នក​ចូល​រួម​បោះឆ្នោត​ថ្នាក់​ជាតិ​នៅ​អឺរ៉ុប​កណ្តាល​ជា​មនុស្ស «អភិរក្ស​និយម​ជាង និង​មាន​ការ​បារម្ភ​ពី​បញ្ហា​សុខមាលភាព និង​អំពើ​ពុករលួយ​ក្នុង​ប្រទេសជាង​បញ្ហា​ធំៗ​ផ្សេង​ទៀត។ ពួកគេ​មិន​សូវ​មាន​ទំនុក​ចិត្ត​លើ​ខ្លួន​ឯង ដូច្នេះ​ហើយ​ពួកគេ​មាន​ការ​ព្រួយបារម្ភ​អំពី​អន្តោប្រវេសន៍​មូស្លីម ឬ​គំនិត​អន្តរជាតិនិយម​របស់​ក្រុម​អ្នក​នយោបាយ​ឆ្វេង​និយម»។

មេដឹកនាំ​នៅ​អឺរ៉ុប​កណ្តាល​និយាយ​ថា អ្នក​រិះគន់​ពួកគេ​មាន​កំហុស​ ដែល​ប្រៀបធៀប «ប្រជាធិបតេយ្យ​សេរី​និយម» តែ​ជាមួយ​នឹង​គោលនយោបាយ​ដែល​លើក​ឡើង​ដោយ​ក្រុម​អ្នក​នយោបាយ​ឆ្វេង​និយម​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ហើយ​ពួកគេ​អះអាង​ថា មាន​គោលនយោបាយ​ចេញ​ពី​ក្រុម​ជាតិ​និយម និង​អភិរក្ស​និយម​ស្រប​ច្បាប់​ជាច្រើន​ផង​ដែរ»។

អ្នក​គាំទ្រ​សេរីនិយម​បង្ហាញ​ពី​ក្តីបារម្ភ​ពី​ការ​កើនឡើង​នៃ​គំនិត​ជាតិ​និយម ប៉ុន្តែ​ក្រុម​ប្រឆាំង​នឹង​សេរីនិយម​បាន​បង្ហាញ​ពី​នយោបាយ​រយ៉េរយ៉ៃ​នៅ​ក្នុង​តំបន់ ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​មើល​ឃើញ​ថា ដោយសារ​តែ​ទទួល​បាន​សេរីភាព​ច្រើន​នៅ​ក្នុង​នយោបាយ​បោះឆ្នោត នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​នេះ។

នៅ​ក្នុង​ខែ​មីនា នាង Zuzana Caputova សកម្មជន​បរិស្ថាន​ម្នាក់​បាន​ក្លាយ​ជា​ស្ត្រី​ដំបូង​ដែល​ជាប់​ឆ្នោត​ជា​ប្រធានាធិបតី​ស្លូវ៉ាគី។ ការ​ជាប់​ឆ្នោត​របស់​នាង​ទទួល​បាន បន្ទាប់​ពី​មាន​បាតុកម្ម​នៅ​តាម​ផ្លូវ​ប្រឆាំង​នឹង​រដ្ឋាភិបាល​កាលពី​ឆ្នាំ​មុន ដែល​បណ្តាល​ឲ្យ​មាន​ការ​សម្លាប់​អ្នក​កាសែត​សរសេរ​របាយការណ៍​បែប​ស៊ើបអង្កេត និង​គូដណ្តឹង​របស់​លោក។ ការណ៍​នេះ​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​ការ​ដួល​រលំ​រដ្ឋាភិបាល​សម្ព័ន្ធ​អភិរក្ស​និយម​របស់​លោក Robert Fico។

ទៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូង​វិញ កាលពី​ខែ​មេសា គណបក្ស​ជាតិ​និយម​បាន​យក​ឈ្នះ​នៅ​ក្នុង​ការ​បោះឆ្នោត​ប្រធានាធិបតី នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ម៉ាសេដ្វាន​ខាង​ជើង ហើយ​ក្រុម​កណ្តាល​ដែល​គាំទ្រ​សហភាព​អឺរ៉ុប​បាន​ឈ្នះ​ការ​បោះឆ្នោត​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឡេតូនី និង​លីទុយអានី។ បាតុកម្ម​នៅ​តាម​ផ្លូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​នៅ​ក្នុង​សាធារណរដ្ឋ​ឆែក ប្រឆាំង​នឹង​លោក​នាយករដ្ឋមន្ត្រី Andrej Babis ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ចោទប្រកាន់​ពី​បទ​ឆបោក។ នេះ​ជា​ព្រឹត្តិការណ៍​ធំៗ​ដែល​កើត​ឡើង​ ចាប់​តាំង​ពី​ឆ្នាំ១៩៨៩​មក។

សម្រាប់​ការ​កើន​ឡើង​នៃ​គំនិត​ជាតិ​និយម​ទាំង​អស់​នេះ អ្នក​ស្ទង់មតិ និង​អ្នក​វិភាគ​និយាយ​ថា អ្នក​បោះឆ្នោត​នៅ​អឺរ៉ុប​កណ្តាល​នៅ​តែ​ប្រកាន់ខ្ជាប់​ និង​គាំទ្រ​ពេញ​ទំហឹង​នឹង​សហភាព​អឺរ៉ុប។ មេដឹកនាំ​ជាតិ​និយម​ត្រូវ​ប្រយ័ត្ន​ ហើយ​មិន​ត្រូវ​ជំរុញ​ឲ្យ​មាន​ការ​ប្រឆាំង​សហភាព​អឺរ៉ុប​ខ្លាំង​ពេក​នោះ​ទេ។ លោក Julius Horvath ដែល​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​សេដ្ឋកិច្ច​នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ Central European University បាន​ប្រាប់​ VOA នៅ​ដើម​ឆ្នាំ​នេះ​ថា «ពលរដ្ឋ​មិន​ចូលចិត្ត​ការ​បែងបាក់​ជាមួយ​នឹង​សហភាព​អឺរ៉ុប​នោះ​ទេ៕

សេចក្តីរាយការណ៍ពិសេស

  • VOA Khmer Special Report Section

    សេចក្តីរាយការណ៍ពិសេស

XS
SM
MD
LG