មុនចាកចេញពីតំណែង លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន បានផ្តាំទៅលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត កូនប្រុសច្បងរបស់លោកដែលនឹងដឹកនាំប្រទេសជំនួសរូបលោក ឱ្យបន្តការពារសន្តិភាពឱ្យខានតែបាន ដើម្បីធានាដល់ការអភិវឌ្ឍ និងភាពសុខសាន្តរបស់ប្រជាជន។ ការការពារសន្តិភាពនេះ ត្រូវបានលោក ហ៊ុន សែន ប្រើប្រាស់ជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ ដើម្បីវាយកម្ទេចក្រុមប្រឆាំង ដែលលោកថា មានបំណងផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលរបស់លោក ហើយនាំកម្ពុជាទៅរកសង្គ្រាម។
លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ក៏បានបង្ហោះសាររបស់ឪពុក ភ្ជាប់ជាមួយសារឆ្លើយតបកាលពីថ្ងៃព្រហស្បតិ៍នៅលើប្រព័ន្ធសង្គមហ្វេសប៊ុកថា៖ «បណ្តាំរបស់ពុកដែលកូននឹងចងចាំជានិច្ច និងប្តេជ្ញាអនុវត្តឱ្យបានដាច់ខាតនៅក្នុងគ្រប់កាលៈទេសៈ»។
លោក ហ៊ុន សែន អាយុ ៧០ ឆ្នាំ ដែលកាន់អំណាច ៣៨ ឆ្នាំមកនេះ ពោលគឺចាប់ពីឆ្នាំ១៩៨៥ ត្រូវបានគេមើលឃើញថា មានស្នាដៃបញ្ចប់សង្រ្គាមស៊ីវិលក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងកសាងប្រទេសមួយនេះក្នុងរយៈពេលជិត ៤០ ឆ្នាំមកនេះ។ ប៉ុន្តែការដឹកនាំរបស់លោករងការរិះគន់ថាបានបំផ្លាញលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យដែលកម្ពុជាបានប្តេជ្ញាតាមកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ ១៩៩១ រំលោភបំពានការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស។ ស្របពេលជាមួយគ្នានោះ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក ប្រទេសកម្ពុជាក៏កាន់តែខិតជិតជាមួយប្រទេសចិន ខណៈទំនាក់ទំនងជាមួយបណ្តាប្រទេសលោកខាងលិចមានភាពរកាំរកូស។
ពលរដ្ឋកម្ពុជាទស្សនាការថ្លែងពិសេសរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ក្នុងអំឡុងការផ្សាយតាមទូរទស្សន៍នៅភោជនីយដ្ឋានមួយក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ កាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៣ នៅពេលលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីប្រកាសនឹងចុះចេញពីតំណែងនេះជាផ្លូវការ។
នៅមុនការឡើងកាន់អំណាចផ្លូវការរបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត អ្នកតាមដានមួយចំនួនជំរុញឱ្យអ្នកដឹកនាំថ្មីរូបនេះស្តារលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ខណៈពួកគេរង់ចាំមើលថាតើអ្នកនយោបាយជំនាន់ថ្មីនឹងដើរតាមវិថីចាស់របស់អ្នកដឹកនាំជំនាន់ចាស់ ឬយ៉ាងណា។
ពួកគេក៏ជំរុញឱ្យលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមនានា និងបញ្ចៀសការធ្វើនយោបាយ ដោយប្រើប្រាស់រូបភាពហិង្សា និងគាបសង្កត់អ្នកដែលហ៊ានរិះគន់ចំណុចអវិជ្ជមានរបស់រដ្ឋាភិបាល។
លោក ឯម សុវណ្ណារ៉ា សាស្ត្រាចារ្យវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ លើកឡើងថា អ្នកដឹកនាំថ្មីត្រូវគោរពនិងអនុវត្តតាមកិច្ចព្រមព្រៀងដែលកម្ពុជាបានផ្តល់សច្ចាប័ន និងរដ្ឋធម្មនុញ្ញឱ្យបានពិតប្រាកដ ដោយ «កុំឱ្យមានតែការសន្យា ការប្តេជ្ញាចិត្តលើបបូរមាត់» ដែលវាជាការស្តារទំនាក់ទំនងល្អជាមួយបណ្តាប្រទេសលោកខាងលិច ដែលទើបតែបានរិះគន់និងថ្កោលទោសការបោះឆ្នោតជាតិអាណត្តិទី ៧ នៅកម្ពុជា ដែលបានធ្វើឡើងកាលពីថ្ងៃទី ២៣ ខែកក្កដាកន្លងទៅ។
លោកប្រាប់វីអូអេថា៖ «បើយើងនៅគិតថា យើងគ្រប់គ្រាន់ យើងមិនពឹងពាក់បរទេសទេ យើងនៅតែប្រើយន្តការតាមស្តង់ដារកម្ពុជា ហើយយកអធិបតេយ្យភាពជាឡប់ឡែ[ឬ]ជារបាំងសម្រាប់ផលប្រយោជន៍អ្នកនយោបាយ [នោះ]ប្រជាពលរដ្ឋ និងសេដ្ឋកិច្ចជាតិទាំងមូល វាអាចរកផលប៉ះពាល់ហើយ»។
ទោះជាយ៉ាងណា លោកកត់សម្គាល់ថា អ្នកនយោបាយជំនាន់ថ្មីនឹងនៅតែដើរតាមវិថីរបស់អ្នកនយោបាយចាស់ដដែល។
លោកថ្លែងថា៖ «យន្តការនៃការផ្ទេរ បើយើងមើលទៅថា រដ្ឋាភិបាលថ្មី សមាសភាពអ្នកនយោបាយជំនាន់ថ្មី គាត់អាចធ្វើបានប្រសើរជាង ឬយ៉ាងម៉េច យើងអត់មានទាន់សង្ឈឹម ឬរំពឹងទុកថានឹងមានចំណុចវិជ្ជមាននៅឡើយទេ ដោយសារតែយន្តការហ្នឹង គឺអ្នកជំនាន់ក្រោយ អ្នកជំនាន់ថ្មី គឺធ្វើតាមលំអានរបស់អ្នកនយោបាយជំនាន់មុន។ អ៊ីចឹងអ្វីដែលធ្វើឱ្យពលរដ្ឋសង្ឃឹមថាមានការប្រែប្រួល រីកចម្រើន ខុសប្លែកពីមុន ហាក់មិនទាន់មានសេចក្តីរំពឹងទេ»។
លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត អាយុ ៤៥ ឆ្នាំ ជានិស្សិតបញ្ចប់ការសិក្សានៅបណ្ឌិតសភាយោធា West Point សហរដ្ឋអាមេរិក ឆ្នាំ ១៩៩៩។ លោកក៏បានបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់បណ្ឌិតផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចពីសាកលវិទ្យាល័យ Bristol នៅចក្រភពអង់គ្លេស កាលពីឆ្នាំ ២០០៨។ លោកមានបទពិសោធន៍នៅក្នុងផ្នែកយោធាជាច្រើនឆ្នាំ បន្ទាប់ពីលោកបានទទួលការដំឡើងឋានៈជាបន្តបន្ទាប់នៅក្នុងផ្នែកយោធានេះ។
រូបឯកសារ៖ ស្ត្រីម្នាក់ជិះម៉ូតូនៅតាមផ្លូវលំមួយ នៅខេត្តសៀមរាប កាលពីថ្ងៃទី ១៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២០។
លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មិនធ្លាប់បានថ្លែងច្រើនអំពីទស្សនៈវិស័យនៃការដឹកនាំរបស់លោកទៅកាន់សាធារណជននៅឡើយទេ។ នៅមុនការបោះឆ្នោត លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានថ្លែងអំពីការប្តេជ្ញារបស់លោកក្នុងការពារសន្តិភាព និងទប់ស្កាត់នូវឧបាលកលរបស់អ្នកដែលចង់បំផ្លាញប្រទេសកម្ពុជា។
ការឡើងកាន់អំណាចរបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នៅថ្ងៃទី ២២ ខែសីហាខាងមុខ ក៏នៅតែជាចំណោទមួយសម្រាប់មេដឹកនាំគណបក្សជំទាស់លោក សម រង្ស៊ី ដោយសារគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាបានឈ្នះការបោះឆ្នោតជាតិអាណត្តិទី ៧ ដោយអវត្តមានគណបក្សជំទាស់ដ៏ចម្បង គឺគណបក្សភ្លើងទៀន។ ការបោះឆ្នោតមួយនេះត្រូវបានប្រទេសលោកខាងលិចមួយចំនួនរិះគន់ថា មិនសេរី និងយុត្តិធម៌ ដែលត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងស្ថានភាពរឹតត្បិតសេរីភាពនយោបាយ និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ។
លោក ឯម សុវណ្ណារ៉ា លើកឡើងថា កម្ពុជាទទួលរងការរិះគន់ច្រើនពីសហគមន៍អន្តរជាតិលើផ្នែកសិទ្ធិនិងសេរីភាពនយោបាយអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ។ ហើយនេះជាសម្ពាធមួយសម្រាប់អ្នកដឹកនាំថ្មីដែលត្រូវដោះស្រាយ ដើម្បីធានាផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ច ដូចជាប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពន្ធពីសហគមន៍អឺរ៉ុប ហៅកាត់ថា EBA និងប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពន្ធរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ហៅកាត់ថា GSP។
បន្ថែមពីនេះ លោក ឯម សុវណ្ណារ៉ា បញ្ជាក់ថា អ្នកនយោបាយជំនាន់ថ្មីក៏ត្រូវលាងជម្រះមន្ទិលសង្ស័យរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើមូលដ្ឋានទ័ពរាម ដែលត្រូវបានធ្វើទំនើបកម្មដោយកងទ័ពចិន។ សហរដ្ឋអាមេរិកសង្ស័យថា កម្ពុជានឹងអនុញ្ញាតឱ្យប្រទេសចិនប្រើប្រាស់មូលដ្ឋានទ័ពនេះដោយផ្តាច់មុខ ដើម្បីពង្រីកអំណាចរបស់ខ្លួនក្នុងតំបន់ប្រឆាំងនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក។
លោក នី សុខា ប្រធានសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្សអាដហុក លើកឡើងថា ការដឹកនាំប្រទេសរយៈពេល៣៨ ឆ្នាំរបស់លោក ហ៊ុន សែន អាចជាបទពិសោធន៍សម្រាប់អ្នកនយោបាយថ្មីក្នុងការពិចារណាថាតើគួរដឹកនាំប្រទេសកម្ពុជាបន្តទៀតតាមផ្លូវណា។ លោកបន្ថែមថា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ប្រាកដជាឃើញច្បាស់អំពីបញ្ហាកន្លងមក ដែលកម្ពុជាប្រឈម និងជួបប្រទះ ជាពិសេសទាក់ទងនឹងការព្រួយបារម្ភរបស់សហគមន៍អន្តរជាតិអំពីការអនុវត្តលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស។ ដូច្នេះលោកថា អ្នកបន្តវេនដឹកនាំប្រទេសកម្ពុជាថ្មីគួរតែពិចារណាក្នុងការរៀបចំកម្ពុជាឱ្យដើរស្របតាមលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងគួរបង្កើតទំនាក់ទំនងល្អជាមួយប្រទេសលោកសេរីឡើងវិញ។
លោកប្រាប់វីអូអេថា៖ «ការទទួលស្គាល់ការពិត ហើយយើងយកការពិតមកធ្វើការដោះស្រាយកែលម្អមិនមែនជារឿងអាម៉ាស់ទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ការដែលយើងមិនទទួលស្គាល់ការពិត ហើយយើងមិនអាចដោះស្រាយបាន យើងមិនព្រមយកការពិតទាំងអស់នោះមកដោះស្រាយ នេះវាជារឿងមួយដែលអាម៉ាស់សម្រាប់ប្រទេសយើងដែរ»។
រូបឯកសារ៖ កងសន្ដិសុខរឹបអូសឧបករណ៍បំពងសំឡេងពីបាតុករម្នាក់ ក្នុងអំឡុងពេលនៃការធ្វើបាតុកម្មមួយដើម្បីប្រារព្ធខួបទី២៩ នៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្ដិភាពទីក្រុងប៉ារីសនៅមុខស្ថានទូតសហរដ្ឋអាមេរិក រាជធានីភ្នំពេញ ថ្ងៃទី២៣ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២០។
លោក អំ សំអាត នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ យល់ឃើញថា បើសិនការដឹកនាំរបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មិនអាចដោះស្រាយបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យបាន នោះកម្ពុជានៅតែទទួលនូវការរិះគន់ និងប្រឈមនូវបញ្ហាផ្សេងៗដូចពេលកន្លងទៅ។
លោកប្រាប់វីអូអេថា៖ «កម្ពុជាយើងបើទៅអនាគត បើយើងមានការកែលំហទាក់ទងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងការគោរពសិទ្ធិមនុស្សនេះ ឱ្យវាបានល្អប្រសើរ អាហ្នឹងកម្ពុជាយើងនឹងអាចទទួលបានផលចំណេញច្រើន។ ក៏ប៉ុន្តែបើសិនជាបញ្ហាលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនិងបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សនៅតែទទួលនូវការរិះគន់ អាហ្នឹងវាអាចជួបនូវបញ្ហាផ្សេងៗដូចពេលកន្លងមក»។
លោក ស៊ឹង សែនករុណា អ្នកតស៊ូមតិផ្នែកសិទ្ធិមនុស្សជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ ចង់ឃើញរដ្ឋាភិបាលអាណត្តិថ្មីពិនិត្យមើលឡើងវិញនូវស្មារតីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ២៣ តុលា និងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដោយផ្តល់សិទ្ធិដល់ប្រជាពលរដ្ឋពេញលេញក្នុងការចូលរួមក្នុងការងារសេដ្ឋកិច្ចសង្គម និងនយោបាយ ដោយពុំមានការរឹតត្បិត ឬគំរាមកំហែង។
លោកថ្លែងថា៖ «ខ្ញុំថា បើសិនជា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ដែលជាឈាមថ្មី ដែលដឹកនាំប្រទេសនាពេលខាងមុខនេះ ខ្ញុំយល់ថា អ្វីដែលសំខាន់គួរតែពិនិត្យមើលឡើងវិញអំពីស្មារតីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស និងស្មារតីនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលជាច្បាប់កំពូលរបស់យើង។ ហើយទាំងពីរនេះ បើយើងពិនិត្យមើលផ្តោតសំខាន់ទៅលើការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស ទៅលើប្រព័ន្ធដឹកនាំប្រទេសតាមបែបប្រធិបតេយ្យសេរីពហុបក្ស»។
កាលពីកន្លងទៅ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ធ្លាប់បានថ្លែងថា លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជាមិនចាំបាច់ស្តារឡើយ ព្រោះវាបានដំណើរការល្អរួចទៅហើយ។ លោកអះអាងបន្តថា កម្ពុជាមិនមានអ្នកទោសនយោបាយឡើយ គឺមានតែអ្នកនយោបាយដែលជាប់ទោសតែប៉ុណ្ណោះ។
ព័ត៌មានទាក់ទង៖
ខណៈមានស្នាដៃកសាងសន្តិភាព លោក ហ៊ុន សែន ប្រឈមការរិះគន់បំផ្លាញប្រជាធិបតេយ្យ មុនចាកចេញពីអំណាច
នៅពេលប្រកាសជាផ្លូវការថា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នឹងក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីជំនួសរូបលោក លោក ហ៊ុន សែន បានបញ្ជាក់ថា លោកនឹងមិនជ្រៀតជ្រែកកិច្ចការរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីឡើយ បើទោះលោកជាឪពុកនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងជាប្រធានគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ដែលជាគណបក្សកាន់អំណាចក៏ដោយ។
ប៉ុន្តែលោក Phil Robertson នាយករងអង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិប្រចាំតំបន់អាស៊ី ប្រាប់វីអូអេតាមសារអ៊ីម៉ែលថា លោក ហ៊ុន សែន នឹងមិនទៅណាឆ្ងាយទេ បើទោះលោកឈប់ធ្វើជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ហើយលោកនឹងបន្តមើលពីលើស្មារបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត។
លោកបន្ថែមថា៖ «វានឹងមិនមានអ្វីខុសប្លែកគ្នានោះទេ រវាងលោក ហ៊ុន សែន និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ទៅលើបញ្ហាស្នូលនៃអភិបាលកិច្ចល្អ»។
ដោយឡែកយុវជន និងពលរដ្ឋមួយចំនួនយល់ថា ការផ្លាស់ប្តូរអ្នកដឹកនាំប្រទេស ដោយឱ្យលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ធ្វើជានាយករដ្ឋមន្ត្រីបន្ត គឺជារឿងល្អមួយ ខណៈពួកគេរំពឹងថា រដ្ឋាភិបាលថ្មីនឹងដោះស្រាយបញ្ហាមួយចំនួនដែលប្រជាពលរដ្ឋប្រឈម។
យុវតី កែវ ស្រីផៃ អាយុ ១៩ ឆ្នាំ និស្សិតឆ្នាំទី ១ នៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ ប្រាប់វីអូអេថា ការឡើងកាន់តំណែងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីរបស់លោកហ៊ុន ម៉ាណែត គឺជាការបន្តអំណាចពីឪពុកដែលកញ្ញាថា ហត់នឿយនឹងការដឹកនាំរយៈពេល ៣៨ ឆ្នាំមកហើយ។
កញ្ញាបញ្ជាក់ថា៖ «ខ្ញុំគិតថា ការឡើងកាន់តំណែងគាត់ [ហ៊ុន ម៉ាណែត] គឺជាការស្នងវង្សត្រកូលពីសម្តេចតា ហ៊ុន សែន។ ពេលខ្លះគាត់[ហ៊ុន សែន]ដឹកនាំអស់ ៣៨ ឆ្នាំ គាត់ហត់គាត់ហើយ។ គាត់ចង់ឱ្យបន្តទៅដល់កូនចៅគាត់អ៊ីចឹង ជារឿងធម្មតា។ ហើយទាក់ទងនឹងចំណេះដឹងគាត់ [ហ៊ុន ម៉ាណែត] ក៏ខ្លាំងដែរ»។
ចំណែកកញ្ញា ខុន ស្រីនីត អាយុ ១៩ ឆ្នាំ ជានិស្សិតម្នាក់នៅរាជធានីភ្នំពេញ ប្រាប់វីអូអេថា កញ្ញាគាំទ្រចំពោះការឱ្យលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ធ្វើជានាយករដ្ឋមន្ត្រី បន្ទាប់ពីលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន។
កញ្ញានិយាយថា៖ «ខ្ញុំគិតថា ល្អបង ព្រោះឯកឧត្តម ហ៊ុន ម៉ាណែត គាត់មានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការដឹកនាំប្រទេសបន្ទាប់ពីសម្តេច ដោយសារគាត់ប្រជាប្រិយ។ ទី ២ គាត់អាចដើរតាមគន្លងរបស់សម្តេចបាន»៕