ភ្ជាប់​ទៅ​គេហទំព័រ​ទាក់ទង

ប្រធានាធិបតី​កូតឌីវ័រ​ប្រឈមមុខ​នឹង​ការ​លំបាក​ក្នុង​បញ្ហា​ផ្សះផ្សា​និង​យុត្តិធម៌


​មាន​ការ​កាប់​សម្លាប់​ជា​ច្រើន​​ដែល​​គេ​មិន​ដឹង​ពី​បុព្វហេតុបាន​កើត​ឡើង​​នៅ​រយៈពេល​នៃ​អំពើ​ហិង្សា​ជា​ច្រើន​ឆ្នាំ​នៅ​ប្រទេស​កូតឌីវ័រ។

ក្រុមសកម្មជន​សិទ្ធិ​មនុស្ស​និង​ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវ​ជាន់ខ្ពស់អាហ្រ្វិក​និយាយ​ថា​ ប្រធានាធិបតី​ថ្មី​នៃ​ប្រទេស​កូតឌីវ័រ ​លោក ​អាឡាសសាន ​វ៉ាត់តារ៉ា ​(Alassane Ouattara) ​ប្រឈមមុខ​នឹង​បញ្ហា​ប្រឈម​យ៉ាង​លំបាក​និង​ប្រហែល​ជា​ប្រកប​ដោយ​ការប្រកួត​ប្រជែង​នៅ​ក្នុង​ការបន្ត​ស្វែងរក​ការផ្សះផ្សា​និង​យុត្តិធម៌ ​បន្ទាប់ពី​ការបែងចែក​អស់​ជាច្រើន​ឆ្នាំ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​អាហ្រ្វិក​ខាង​លិច​មួយ​នេះ។

នៅ​ឯ​សន្និសីទ​មួយ​កាល​ពីថ្ងៃទី​២៩​ខែ​មេសា​ នៅ​ឯ​វិទ្យាស្ថាន​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​សម្រាប់​សន្តិភាព​នៅក្នុង​រដ្ឋធានី​វ៉ាស៊ីនតោន​ ឌីស៊ី ក្រុម​វាគ្មិន​បាន​និយាយ​ថា លោក វ៉ាត់តារ៉ា មាន​ជម្រើស​ជា​ច្រើន​ដែល​អាច​ជាន់​គ្នា ​ដែល​រួមមាន​ការបន្ត​ស្វែងរក​យុត្តិធម៌​នៅ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​តុលាការ​ដែល​មាន​កម្រិត​របស់​ប្រទេស​កូតឌីវ័រ ​នៅ​ទីបញ្ចប់​ប្រគល់​សំណុំរឿងទាំងឡាយ​ទៅ​ឱ្យ​តុលាការ​ព្រហ្មទណ្ឌ​អន្តរជាតិ បង្កើត​តុលាការ​កូនកាត់​មួយ​រវាង​អន្តរជាតិ​និង​កូតឌីវ័រ ​ក៏​ដូចជា​ការបង្កើត​គណៈ​កម្មការ​ស្វែងរក​ការណ៍ពិត​និង​ការផ្សះផ្សា។

អ្នកជំនាញ​មួយ​រូបលើ​នយោបាយ​អាហ្រ្វិក​មកពី​សាកល​វិទ្យាល័យ​ចច វ៉ាស៊ីនតោន ​(George Washington University)​ ជីណា ឡែមប្រាយត៍ ​(Gina Lambright) និយាយ​ថា វា​គឺ​ជា​សមីការដ៏​ស្មុគស្មាញ​មួយ​ដែល​នឹង​ត្រូវតែ​ធ្វើ​ឱ្យ​ពេញចិត្ត​ដល់​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ កូតឌីវ័រ​ដើម្បីធានា​ឱ្យ​បាន​នូវ​អនាគត​មួយ​ប្រកប​ដោយស្ថិរភាព​និង​ភាពរុងរឿង។

«គំនិត​នេះ​គឺ​ថា អ្នកមិនមែន​គ្រាន់តែព្យាយាម​នាំយក​មនុស្សមក​ទទួល​ខុសត្រូវ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ប៉ុន្តែ​អ្នក​កំពុង​ព្យាយាម​កសាង​នូវ​ការព្រមព្រៀងដោយ​ទូលំទូលាយ​មួយ​ទាំង​អំពី​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ប៉ុន្តែ​ក៏​ត្រូវ​គិត​ផង​ដែរ​អំពី​ប្រទេស​ ដែល​កំពុង​តែ​ដើរ​ទៅមុខ ​និង​ថា​តើ​ការពណ៌នា​នោះ​នឹង​និយាយ​អំពី​អ្វី»។

ក្រុម​វាគ្មិន​បាន​និយាយ​ថា ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ កូតឌីវ័រ ​ក៏​ត្រូវ​សម្រេច​ចិត្ត​ផង​ដែរ​ទៅ​លើ​ពេល​វេលា​ ដែល​នឹង​ត្រូវពិនិត្យ​មើល​ឡើង​វិញ។ អំពើ​ហិង្សា​នយោបាយ​បាន​កើន​ឡើង​ស្របពេល​ដែល​មាន​រដ្ឋ​ប្រហារ​មួយ​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៩៩ ​ប្រទេស​បាន​បែងចែក​ជា​ពីរ​បន្ទាប់​ពី​មាន​ការបះបោរ​របស់​ក្រុមឧទ្ទាម​មួយ​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០០២ ​និង​នៅ​បន្ត​ទៀត ​បន្ទាប់​ពី​មាន​ការបោះឆ្នោត​ប្រកប​ដោ​យ​ជម្លោះ​កាលពី​ឆ្នាំ​ទៅ។ អំពើ​ហិង្សា​នា​ពេល​ថ្មីៗ​បំផុត​រួមមាន​ ការវាយ​ប្រហារ​ទាំងឡាយ​ប្រឆាំង​នឹង​ជនស៊ីវិល​ នៅក្នុង​ទីក្រុង​ អាប៊ីហ្សង់ (Abidjan) ​ដ៏​សំខាន់និងនៅ​ក្នុង​តំបន់​ទាំងឡាយ​ដែល​មាន​ភាព​តានតឹង​រវាងក្រុមជាតិ​ពន្ធុ​ផ្សេងៗ។

នាយក​ផ្នែក​តស៊ូមតិ​សម្រាប់​តំបន់​អាហ្រ្វិកនៃអង្គការ​ឃ្លាំមើល​សិទ្ធិមនុស្ស​ដែល​មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ​លោក ចូណាថាន អ៊ីលៀត (Jonathan Elliot) បាន​ចោទប្រកាន់​លោក បាកបូ (Gbagbo) ថា​បាន​ព្យាយាម​បង្កើត​ស្ថានភាព​វឹកវរ ​ដើម្បី​បង្ហាញ​អំពី​ភាពត្រឹមត្រូវ​ក្នុង​ការបន្ត​ស្ថិត​នៅ​កាន់អំណាច ​បន្ទាប់ពី​ការបោះឆ្នោត​កាលពី​ឆ្នាំ​ទៅ ​ដែល​អង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិ​និយាយ​ថា​ លោក​បាន​ចាញ់​ឆ្នោត។

«គាត់​បាន​បង្ក​ឱ្យមាន​ការបែងចែក​ជាតិ​សាសន៍ ជម្លោះ​ដោយ​ការប្រកាន់​ជំនឿ​សាសនា​និយម​តាម​និកាយ​ផ្សេងៗ ​និង​ការបែកបាក់​ផ្សេងៗ​ទៀត ​នៅក្នុង​សង្គម​កូតឌីវ័រ​ដើម្បី​ប្រយោជន៍​របស់​គាត់​ដូច្នេះការសម្លាប់ដែល​បាន​កើតមាន​ឡើង​នៅក្នុង​ទីក្រុងអាប៊ីហ្សង់ ​មិនមែន​ជា​ការសម្លាប់​ដោយ​ចៃដន្យនោះ​ទេ ​វា​ជា​ការសម្លាប់​ដែល​មាន​ការគ្រោង​ទុកជា​មុន»។

នៅ​ទី​បញ្ចប់​ អតីត​ប្រធានាធិបតី​រូបនេះ​ត្រូវ​បាន​ចាប់​ខ្លួន​ដោយ​អតីត​ក្រុមឧទ្ទាម​ ដែល​គាំទ្រ​លោក​វ៉ាត់តារ៉ា ​នៅ​ឯ​វិមាន​ប្រធានាធិបតី ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១១​ ខែ​មេសា។

ប៉ុន្តែ ​លោក អ៊ីលៀត​បាន​និយាយ​ថា ​វា​មាន​សារៈសំខាន់​ណាស់​ ដែល​ដំណើរការ​យុត្តិធម៌​និង​ដំណើរការ​ផ្សះផ្សា​ជាតិ​ មិន​ត្រូវធ្វើ​ឱ្យ​ទៅ​ជាមាន​អ្នកឈ្នះ​និង​អ្នកចាញ់​នោះ​ទេ។ លោក​បាន​និយាយ​ថា ​អតីត​ក្រុមឧទ្ទាម​ក៏​គួរ​ត្រូវ​បាន​ដាក់​ឱ្យ​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ផង​ដែរ ​ដែល​រួម​ទាំង​នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី​បច្ចុប្បន្ន​ លោក ហ្គីលូមេ សូរ៉ូ (Guillaume Soro)។ លោក អ៊ីលៀត​បាន​រាយ​បញ្ជី​អំពើ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​ធ្ងន់ធ្ងរ​ ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ឡើង​ដោយ​ក្រុមឧទ្ទាម​ នៅ​ក្រោម​ការបញ្ជា​របស់​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី ​ដោយ​រួម​មាន​ទាំង​ការប្រយុទ្ធ​គ្នានៅ​ក្នុង​ជួរ​ថ្នាក់​ដឹកនាំ​របស់​ក្រុម​ឧទ្ទាម​ផង​ដែរ។

«ឧទាហរណ៍​ ការដាក់​អ្នកទោស​នៅក្នុង​ទ្រុងកុងទីន័រ​សម្រាប់​ដឹក​ជញ្ជូន ​ហើយ​ទុក​ពួកគេ​ចោល​នៅ​ទីនោះ​រហូត​ដល់​ពួកគេ​ស្លាប់ ការធ្វើ​ទារុណកម្ម ​និង​ការសម្លាប់​ក្រៅ​ប្រព័ន្ធ​ច្បាប់​ជាដើម។ ប៉ុន្តែ ​វា​ក៏​មាន​ការជាប់​ពាក់ព័ន្ធ​ផង​ដែរ​នៅ​ខាង​លិច​ប្រទេស ​នៅ​ចុង​ខែ​មីនា ​មុនពេល​ដែល​ជម្លោះ​នេះ​បាន​បញ្ចប់។ យើង​បាន​ឃើញ​មាន​ការសម្លាប់​រង្គាល​ជាបន្ត​បន្ទាប់​ ដែលបាន​ប្រព្រឹត្ត​ឡើង​ដោយ​កង​កម្លាំង​ដែល​គាំទ្រ​ដោយ​លោក​ វ៉ាត់តារ៉ា នៅ​ភាគខាងលិច​នៃ​ប្រទេស ​ដែលត្រូវ​បាន​គេ​ជឿ​ថា ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​ក្រោម​ការបញ្ជា​របស់​លោក សូរ៉ូ ​ប៉ុន្តែ​ក៏​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការបញ្ជា​របស់​មេ​បញ្ជាការ​ជាច្រើន​ផ្សេង​ទៀត ​និង​កងជីវពលមូលដ្ឋាន ​ដែល​ច្រើន​តែ​សំដៅ​លើ​ក្រុមជនជាតិ ​ហ្គឺរេ»។

លោក​សាស្រ្តាចារ្យ​ វីលលៀម ហ្សាត​មែន (William Zartman) នៃ​សាកល​វិទ្យាល័យ​ ចនស៍ ហបឃិន (Johns Hopkins University) បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា លោក​មិន​ជឿ​ថា​ទោះបី​ជា​មាន​ការអត់ធ្មត់​យ៉ាងណា​ក៏​ដោយ ក៏​ការស្វែងរក​យុត្តិធម៌​នឹង​អាច​ឈាន​ទៅ​ដល់​ដំណាក់កាល​វែង​ឆ្ងាយ​បែប​នោះ​បាន​ទេ។

«ប្រការដែល​ល្អប្រសើរ​បំផុត​ ដែល​មនុស្ស​ម្នាក់​អាច​សង្ឃឹម​ទទួល​បាន ​ហើយ​ដែល​វា​នឹង​មិន​ធ្វើ​ឱ្យ​អង្គការ​ឃ្លាំមើល​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ពេញ​ចិត្ត​នោះ​ទេ។ ប្រការ​ដែល​ល្អប្រសើរ​បំផុត​ ដែល​មនុស្ស​ម្នាក់​អាច​សង្ឃឹម​ទទួល​បានគឺ​ថា វា​នឹង​មាន​មនុស្ស​មួយ​ចំនួន​ពី​ភាគី​របស់​លោក ​វ៉ាត់តារ៉ា ​ដែល​នឹង​ត្រូវ​នាំ​យក​មក​កាត់​ទោស។ ប៉ុន្តែ​ ប្រសិនបើ​ចង់​លូកឱ្យ​ដល់​ថ្នាក់​ដឹកនាំ​ជាន់ខ្ពស់​នៃ​ចលនា​រំដោះ​ជាតិ​មួយ ​ថ្នាក់​ដឹកនាំ​ជាន់​ខ្ពស់​នោះ​នឹង​មិន​អាច​ប៉ះពាល់​បាន​ទេ»។

ការប្រយុទ្ធ​គ្នា​រវាង​កងកម្លាំង​ដែល​គាំទ្រ​លោក​ វ៉ាត់តារ៉ា ​បាន​បន្ត​នៅ​ក្នុង​សប្តាហ៍​នេះ ​ដោយ​មាន​ការសម្លាប់​អតីត​មេដឹកនាំ​ឧទ្ទាម​ផ្តាច់​ខ្លួនមួយ​រូប គឺ​លោក អ៊ីប្រាហ៊ីម ​គូលីបាលី (Ibrahim Coulibaly)។ សមាជិក​ក្រុម​អ្នកប្រយុទ្ធ​របស់​លោក​មួយ​ចំនួន​ ដែល​កំពុង​ត្រូវ​បាន​ឃុំ​ខ្លួន​នៅ​ឯ​ជំរំ​អាប៊ីហ្សង់​មួយ ​បាន​និយាយ​ថា​ ពួកគេ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ទារុណកម្ម។

រហូត​មកដល់​ពេលនេះ ​ការស៊ើប​អង្កេត​លើ​បទល្មើស​ព្រហ្មទណ្ឌ​មួយ​ ត្រូវ​បាន​ចាប់​ផ្តើម​ធ្វើឡើង​ប្រឆាំង​នឹង​អតីត​ប្រធានាធិបតី​ បាកបូ ​និង​ប្រពន្ធ​របស់​លោក​គឺ​លោកស្រី ស៊ីម៉ូន (Simone)​ ដែល​អាច​មាន​ជាប់​ពាក់ព័ន្ធ​ទៅ​នឹងកងអត្តឃាត​នៅ​ក្នុង​កំឡុងពេល​នៃ​អាណត្តិ​ប្រធានា​ធិបតី​របស់​ប្តី​លោកស្រី និង​សហការី​ជិតដិត​១០០​នាក់​ផ្សេង​ទៀត ​ដែល​ត្រូវ​បាន​ឃុំឃាំង​ឬ​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការឃុំឃាំង​នៅ​ក្នុង​ផ្ទះ។ ក្រុម​វាគ្មិន​បាន​និយាយ​ថា វាសនា​របស់​មេដឹក​នាំ​កងជីវពលយុវជន​ ឈ្មោះ​ ឆាលស៍ ប្លឺហ្គូដ (Charles Ble Goude)ដែល​គាំទ្រ​លោក បាកបូ ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ភាពមិន​ច្បាស់លាស់​នៅ​ឡើយ ​ប៉ុន្តែ​ប្រសិន​បើ​លោក​ត្រូវ​បាន​រកឃើញ​ថា​នៅ​រស់ ​ពួកគេ​សង្ឃឹម​ថា ​លោក​ក៏​នឹង​ត្រូវ​បាន​នាំ​យក​មក​កាត់​ទោស​ផង​ដែរ។

តួអង្គ​នយោបាយ​សំខាន់ៗ​ទាំងអស់​ នៅ​ក្នុង​អំពើ​ហិង្សា​ក្នុង​ប្រទេស​កូតឌីវ័រ ​បាន​បដិសេធ​រាល់​ការជាប់​ពាក់ព័ន្ធ​ដោយ​ផ្ទាល់​ទាំងឡាយ​ ទៅ​នឹង​ការកាប់​សម្លាប់​ឬ​អំពី​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​ធ្ងន់ធ្ងរ​នានា៕

ប្រែសម្រួល​ ដោយ ឌី ខាំបូលី

XS
SM
MD
LG