ភ្ជាប់​ទៅ​គេហទំព័រ​ទាក់ទង

សេចក្តី​សម្រេច​របស់តុលាការ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​អន្តរជាតិ ​ទៅ​លើ​ជនសង្ស័យ​ជាតិ ​កេនយ៉ា​៦រូប ​អាច​ប៉ះពាល់ដល់ការ​បោះឆ្នោត​នា​ពេលខាងមុខ

  • Cathy Majtenyi

វីលៀម រុតូ (William Ruto) អតីតរដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងកសិកម្មនៅ​ខាងឆ្វេ លោក អ៊ូហ៊ូរុ កេនយ៉ាតតា (Uhuru Kenyatta) ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី នៅ​ខាងស្តាំ និង​កាឡុនហ្សូ មូស្យូកា (Kalonzo Musyoka) អនុប្រធានាធិបតី បក់ដៃទៅកាន់​ក្រុមអ្នកគាំទ្ររាប់ពាន់នាក់​ក្នុង​ពេលឃោសនា​បោះឆ្នោត

តុលាការ​ឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ ដែល​មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​ទីក្រុង ឡាអេ (Hague) ត្រូវបាន​រំពឹង​ថា​នឹង​ចេញសេចក្តី​សម្រេច​ក្នុង​សប្តាហ៍​នេះ ចាប់​ពី​ថ្ងៃទី២៣ ដល់២៧​ ខែមករា ថាតើ​រឿង​ក្តី​របស់​ជនសង្ស័យ​ចំនួន​៦​រូប ដែល​ត្រូវបាន​ចោទប្រកាន់​ពីបទញុះញុងឲ្យមានអំពើហិង្សា​ក្រោយ​ការបោះឆ្នោត​នៅប្រទេស​កេនយ៉ា (Kenya) កាល​ពីឆ្នាំ​២០០៧ ដល់​២០០៨ នឹង​ត្រូវ​បន្ត​ជំនុំ​ជម្រះ​ក្តីដែរ​ឬ​ទេ។ ការចោទប្រកាន់​ទាំងនេះ​ នឹង​ជះឥទ្ធិពល​យ៉ាង​ខ្លាំងក្លា​ទៅលើ​ការបោះឆ្នោតនា​ពេល​ខាង​មុខរបស់​ប្រទេស​នេះ។

ជនសង្ស័យ​ពីរនាក់ក្នុង​ចំណោម៦នាក់ មាន​ដូចជា ​លោក អ៊ូហ៊ូរុ កេនយ៉ាតតា (Uhuru Kenyatta) ​ឧបនាយក​រដ្ឋមន្រ្តី និង​លោក វីលៀម រុតូ (William Ruto)​ ​អតីត​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​កសិកម្ម បានប្រកាស​ថា អ្នក​ទាំងពីរ នឹង​ឈរឈ្មោះ​សម្រាប់​ដំណែង​ប្រធានាធិបតី នៅក្នុង​ការបោះឆ្នោតនាពេល​ខាងមុខរបស់​ កេនយ៉ា។ កាលបរិច្ឆេទ​ពិតប្រាកដ​នៃ​ការបោះឆ្នោត​នេះ នៅ​មិនទាន់​ច្បាស់នៅឡើយ​ទេ។

លោក កេនយ៉ាតតា ដែលជា​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​ហិរញ្ញវត្ថុ​ផងដែរ និង​លោក រុតូ ត្រូវបាន​ចោទប្រកាន់ពីបទទទួល​ខុសត្រូវលើ​បទឧក្រិដ្ឋកម្ម​ ក្នុង​នាម​ជា​សហជនដៃដល់​ដោយ​ប្រយោល ចំពោះ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​ប្រឆាំង​នឹង​មនុស្ស​ជាតិ។ នៅក្នុង​ករណី​របស់​លោក កេនយ៉ាតតា ឧក្រិដ្ឋកម្ម​ប្រឆាំង​មនុស្សជាតិ ​រួមមាន​ការសម្លាប់ ការ​ផ្ទេរ​មនុស្សដោយ​បង្ខំ ការរំលោភ​ផ្លូវ​ភេទ​ ការធ្វើទុក្ខ​បុកម្នេញ និង​អំពើ​អមនុស្សធម៌​ដទៃ​ទៀត។ ចំណែក​ឯករណី​របស់ ​លោក រុតូ វិញ ឧក្រិដ្ឋកម្ម​ប្រឆាំងនឹង​មនុស្សជាតិ​ រួមមាន ការសម្លាប់ ការបញ្ជូន​ប្រជាពលរដ្ឋ​ដោយបង្ខំ និង​ការធ្វើទុក្ខ​បុកម្នេញ។

អ្នក​ទាំងពីរ ព្រម​ទាំងជនសង្ស័យ​ចំនួន​៤នាក់​ទៀត នឹង​ដឹងអំ​ពី​ជោគវាសនារបស់​ខ្លួន នៅថ្ងៃ​ទី២៣ ខែមករា នៅពេល​ដែល​សវនាការ​របស់​តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្ម​អន្តរជាតិ ​ចាប់ផ្តើម។

លោក ខេនណែត អាឃីដ (Kenneth Akide) ប្រធាន​អង្គការ​សង្គម​ច្បាប់​របស់​កេនយ៉ា (Law Society of Kenya) ថ្លែង​ប្រាប់​វីអូអេ​ថា ច្បាប់​របស់​ កេនយ៉ា អនុញ្ញាត​ឱ្យ ​លោក កេនយ៉ាតតា និង​លោក រុតូ ប្រកួត​ប្រជែង​នៅក្នុង​ការបោះឆ្នោត ដោយ​បញ្ជាក់ថា ជនសង្ស័យ​ទាំងពីរនាក់​ ត្រូវបាន​សន្មត់​ថា​គ្មាន​ទោស ដរាប​ណាពួកគេ​ត្រូវបាន​បង្ហាញ​ថា​មាន​ទោស។ ប៉ុន្តែ លោក​ និយាយ​ថា ព្រឹត្តិការណ៍​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ប៉ះ​ទង្គិច​ផ្លូវ​ចិត្ត​ជាច្រើន​ បន្ទាប់ពី​ការបោះឆ្នោត​កន្លងទៅ និងភាពឈឺ​ចាប់ជាបន្តបន្ទាប់​មកទៀត ហាក់ដូចជា​នៅថ្មី​ៗនៅឡើយ នៅក្នុងទឹក​ចិត្តរបស់ប្រជាពលរដ្ឋជាច្រើន។

លោក មានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នក​អាច​ស្រមៃមើលអំពី​បេក្ខជន​ ដែល​មាន​សាវតារបែប​នេះ ព្យាយាម​ឈរឈ្មោះ​សម្រាប់​ដំណែង​ប្រធានាធិបតី។ ទោះបី​ជា​គ្មាន​ការផ្តន្ទាទោសពី​តុលាការ​ ICC ហើយ​ទោះបី​ជា​យើងកំពុង​រង់ចាំ​ឱ្យ​តុលាការ ICC ធ្វើការ​កាត់​សេចក្តីក៏​ដោយ ពួកគេ​ប្រឈមមុខ​នឹងភារកិច្ចការដ៏​លំបាកមួយ ក្នុង​ការបញ្ចុះបញ្ចូល​ក្រុម​អ្នកបោះឆ្នោត។ ប្រសិនបើ​អ្នក​ឈរឈ្មោះ​សម្រាប់​ដំណែង​ប្រធានាធិបតី ហើយ​អ្នកត្រូវ​ចំណាយ​ពេលវេលា​ធ្វើដំណើរ​ទៅកាន់​ទីក្រុង ឡាអេ ដើម្បី​បង្ហាញពី​ការការពារ​ខ្លួន ហើយ​រឿងរ៉ាវ​ទាំងអស់​នេះ​នឹង​ត្រូវបាន​រាយការណ៍​យ៉ាង​ដិតដល់ រឿង​នោះពិតជាបង្កើ​ត​ឲ្យ​មានពេលវេលា​យ៉ាងលំបាក​មួយ។»

លោក​ និយាយថា លោក​គិតថា អ្នកបោះឆ្នោត​ភាគច្រើន​នឹង​សន្មត់ថា ប្រហែល​ជាមាន​រឿងរ៉ាវខ្លះៗ​ ទាក់​ទង​នឹង​បទ​ចោទប្រកាន់​ទាំងនេះ ហើយ​ថា សាធារណជន​នឹង​សន្មត់​ជាមុន​អំពី​ទោស រហូតដល់​ភាព​គ្មាន​កំហុស​ ត្រូវបាន​បង្ហាញ ប្រសិនបើ​តុលាការ ICC លើក​យក​ករណី​នេះ​ទៅជំនុំ​ជម្រះ។

ប៉ុន្តែ លោក វិកទ័រ រ៉ាតេង (Victor Rateng) ប្រធានគម្រោងសម្រាប់​ការស្ទាបស្ទង់​មតិ​សាធារណៈ នៅឯ​ក្រុមហ៊ុន​ស្ទាបស្ទង់​មតិការ​បោះឆ្នោត Ipsos-Synovate មិនយល់ស្រប​ជាមួយមតិ​ខាងលើ​នេះឡើយ។ លោក ​និយាយថា នៅក្នុង​ការស្ទាបស្ទង់​មិតកាល​ពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១១ មាន​តែ​ប្រជាពលរដ្ឋចំនួន​៥៦ភាគរយ​ប៉ុណ្ណោះ នៅក្នុង​ចំណោម​ប្រជាពលរដ្ឋ កេនយ៉ា ដែលត្រូវបាន​ស្ទាបស្ទង់​មិតិ បាន​គាំទ្រ​ដំណើរការ​របស់​តុលាការ ICC។

លោក រ៉ាតេង មាន​ប្រសាសន៍​ថា ការគាំទ្រនេះមាន​កម្រិត​ទាប​យ៉ាងខ្លាំង​ ​នៅក្នុង​ខេត្តភាគ​កណ្តាល ដែលជាទឹកដីកំណើត​របស់​លោក កេនយ៉ាតតា និង​តំបន់​ជ្រលង​ភ្នំ​រីហ្ស (Rift Valley) ដែលជា​មណ្ឌល​បោះឆ្នោត​របស់​លោក រុតូ។

លោក រ៉ាតេង និយាយថា ប្រសិនបើ តុលាការ ICC មិនយក​ករណី​ទាំងនេះ​ទៅ​ជំនុំជម្រះ​ទេ​នោះ​ លោក កេនយ៉ាតតា និង​លោក រុតូ អាច​ប្រើប្រាស់​រឿង​ក្តី​នេះ​ដើម្បី​បង្កើន​ប្រជាប្រិយភាព​និង​ភាពជឿជាក់​នៅក្នុង​យុទ្ធនាការ​បោះឆ្នោតរបស់​ពួកគេ។

ប៉ុន្តែ លោក​និយាយថា ប្រសិនបើការកាត់សេចក្តី​ត្រូវដំណើរការ អ្នកទាំងនោះ​មិនចាញ់ទេ។ លោក​សម្គាល់ឃើញ​អំពី​របៀប​ដែល​លោក កេនយ៉ាតតា និងលោក រុតូ បានប្រាប់​ក្រុមអ្នកគាំទ្រ​របស់​ពួកគេថា តុលាការ ICC មានលក្ខណៈ​«នយោបាយ​»និង​ក្លែង​ក្លាយ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។

លោក ថ្លែងថា៖ «នោះជា​ចំណុចគន្លឹះមួយ ដែល​ពួកគេធ្លាប់ធ្វើ​យុទ្ធនាការ​ប្រឆាំង​ទៅនឹង​គូបដិបក្ខ​នយោបាយ​របស់​ពួកគេ ហើយ​និយាយថា «បាទ! ត្រឹម​ត្រូវ​ហើយ» មាន​ការ​សមគំនិតគ្នា​រវាង​គូបដិបក្ខរបស់​យើងជាមួយ​តុលាការ ICC ដើម្បីនាំ​ពួកយើង​ទៅ​កាត់ទោស។ ដូច្នេះ ពួកគេអាច​ដណ្តើមដំណែង​ប្រធានាធិ​បតី​នៅឆ្នាំ​២០១២។»

លោក ចច វៃណៃណា (George Wainaina) ប្រធាន​ក្រុម​ប្រឹក្សាជាតិ​នៃអង្គការ​មិនមែន​រដ្ឋាភិបាល (National Council of Non-Governmental Organizations) និយាយថា លោក​គិតថា ​អ្នកភូមិ​ជាមធ្យម​នៅ​តំបន់​ភាគ​កណ្តាល​នៃ​ប្រទេស កេនយ៉ា និងតំបន់ជ្រលងភ្នំ Rift Valley មាន​អារម្មណ៍​ថា បេក្ខជន​របស់​ពួកគេ ​ត្រូវបាន​ធ្វើឱ្យ​ក្លាយ​ទៅជា​ជនរងគ្រោះ​ពី​សំណាក់គូ​ប្រជែង​ តាមរយៈ​ដំណើរការ​របស់​តុលាការ ICC ហើយថា បេក្ខជន​ទាំង​នេះ ​បាន​ក្រោកឈរ​ឡើង ដើម្បី​ការពារក្រុមជាតិ​ពន្ធុរបស់ពួកគេ ក្នុង​កំឡុងពេល​មានអំពើ​ហិង្សា។

លោក វៃណៃណា គូស​បញ្ជាក់​ថា៖ «សម្រាប់​ប្រជាពលរដ្ឋ ពួកគេ​ប្រហែល​ជា​គាំទ្រ​មនុស្ស​ដែល​ស្ថិតនៅក្នុង​ការចោទប្រកាន់​របស់​តុលាការ ICC ជាជាង​បោះឆ្នោត​ឱ្យ​អ្នកផ្សេង។ សូម​មើល​ទៅ​មនុស្សម្នាក់​នៅក្នុង​ភូមិ​ ដែល​ត្រូវបាន​ប្រាប់ថា «​ជនជាតិ​ពន្ធុ​គីគូយុស (Kikuyus) បានដណ្តើម​យក​ដី​របស់​អ្នក» និង​ដែល​ត្រូវបាន​ប្រាប់ទៀតថា «ជនជាតិពន្ធុ​កាលែនជីន (Kalenjins) បាន​សម្លាប់​ប្រជាពលរដ្ឋរបស់​អ្នក។»

លោក វៃណៃណា និយាយថា លោក​គិតថា ​ការ​ចោទ​ប្រកាន់នៅ​ឯ​តុលាការ ICC និង​ការ​ជំនុំ​ជម្រះ​ជាយថាហេតុ ជា​ការ​ទប់ស្កាត់ដល់ជន​ទាំងឡាយ​ណា ដែល​ចង់​អនុវត្តសារជាថ្មី​ទៀតនូវ​អ្វី​ដែលបាន​កើតឡើង ​នៅក្នុង​ការបោះឆ្នោត​កាល​ពីមុន។

ប្រទេស កេនយ៉ា បានផ្ទុះ​ឡើងអំពើហិង្សា​ផ្នែក​ជាតិពន្ធុ បន្ទាប់ពី​ការបោះឆ្នោត​ជ្រើសរើស​ប្រធានាធិបតី ពោរពេញ​ដោយ​ជម្លោះ​យ៉ាង​ជូចត់កាលពីឆ្នាំ​២០០៧។ ប្រជាពលរដ្ឋ​ជាង​៣សែននាក់ ​ត្រូវបាត់​បង់ទីជម្រក​ នៅ​ក្នុង​អំពើហិង្សា​នោះ ហើយ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ប្រមាណ​ ១ពាន់ ៣០០​នាក់​ផ្សេងទៀត ​ត្រូវបាន​សម្លាប់។

ដោយមាន​ជំនួយ​ពី លោក កូហ្វី អាន់ណាន់ (Kofi Annan) អ្នក​សម្រុះ​សម្រួល​ និង​អតីត​អគ្គលេខាធិការ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ លោក អ៊ឹមវៃ គីបាគី (Mwai Kibaki) និង លោក រ៉ាលៀ អូឌីងហ្គា (Ralia Odinga) គូរ​ប្រជែង​សម្រាប់​ដំណែង​ប្រធានាធិបតី បានបង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​ចែករំលែក​អំណាច​មួយ ដែល​បាន​ធ្វើការរួមគ្នា ទោះបី​ជាមាន​តានតឹង​កើត​ឡើង​ជាបន្ត​បន្ទាប់ក៏ដោយ។ លោក អូឌីងហ្គា ដែល​ឥឡូវនេះ​ជា​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ បានប្រកាសថា លោក ​នឹង​ឈរឈ្មោះ​សម្រាប់​ដំណែង​ប្រធានាធិបតី នៅក្នុង​ការ​បោះឆ្នោតនាពេល​ខាង​មុខ៕

ប្រែសម្រួលដោយ ឌី ខាំបូលី

XS
SM
MD
LG