ភ្ជាប់​ទៅ​គេហទំព័រ​ទាក់ទង

សេចក្តី​ព្រាង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​របស់ ​ហ្ស៊ីមបាវ៉េ បង្កឲ្យ​មានការ​ពិភាក្សា​យ៉ាងក្តៅ​គគុក


លោក​ប្រធានាធិបតី​ រ៉ូប៊ឺត មូហ្គាបេ​​ (Robert Mugabe)
ដោយ Anita Powell
ការពិភាក្សា​កំពុង​ធ្វើឲ្យមានការខឹសម្បារ​ទាំង​នៅក្នុង​និង​នៅខាងក្រៅ​ប្រទេស​ ហ្ស៊ីមបាវ៉េ ​(Zimbabwe) អំពី​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ថ្មី​ដែល​ត្រូវបាន​ស្នើ​ឡើង​របស់​ប្រទេស​នេះ។ អ្នក​ធ្វើ​គម្រោង​ឯកសារ​នេះ​បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា​ សេចក្តី​ព្រាង​នេះ​មានភាព​ជឿនលឿន​មួយ​ចំនួន​ ប៉ុន្តែ​ទទួល​ស្គាល់​ថា​ វាគឺជា​លទ្ធផល​នៃ​ការ​សម្រុះ​សម្រួល​ផ្នែក​នយោបាយ​មួយ។​ ក្រុមអ្នក​ប្រឆាំង​និយាយ​ថា ពួកគេ​គិត​ថា ដំណើរការ​នេះ​មាន​ភាព​ខុស​ឆ្គង ហើយ​ច្បាប់​ថ្មី​នេះ​នៅ​តែ​បន្តផ្តល់​អំណាច​យ៉ាងច្រើន ​ដល់​លោក​ប្រធានាធិបតី ដែល​ប្រកប​ដោយ​អំណាចផ្តាច់ការ​រួចទៅហើយ​នោះ​។​ ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ ហ្ស៊ី​មបាវ៉េ ​ដែលជាភាគី​ទាំង​ពីរ​នៃបញ្ហា​នេះ បាន​ជួបគ្នា​នៅក្នុង​ទីក្រុង​ ចូហានណេសប៊ឺក (Johannesburg) ​ដើម្បី​ធ្វើការ​ជជែក​ដេញដោលគ្នា។ Anita Powell មាន​ព័ត៌មាន​បន្ថែម​ពី​ខាង​ក្រៅ​កិច្ច​ប្រជុំ​នេះ។
សេចក្តី​ព្រាង​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​របស់ ហ្ស៊ី​មបាវ៉េ ​គឺ​ជា​ការត្រួតពិនិត្យ​មើលអំពី​ រយៈកាលប្រកប​ដោយ​ឥទ្ធិ​ពល​យ៉ាង​ពិត​ប្រាកដ​មួយ ដែល​នោះ​គឺជា​ការ​បោះឆ្នោត​ទូទៅ ដែល​លោក​ប្រធានាធិបតី​ រ៉ូប៊ឺត មូហ្គាបេ (Robert Mugabe) ចង់​រៀប​ចំ​ឡើង​នៅ​ឆ្នាំ​នេះ។​
លោក​ មូហ្គាបេ ដែល​ឈាន​ចូល​វ័យ​៨៩​ឆ្នាំ​នៅ​ក្នុង​ខែនេះ កំពុង​រៀបចំ​គម្រោងឈរ​ឈ្មោះ​បោះ​ឆ្នោត​ជាថ្មីម្តង​ទៀត។ លោក​បាន​ដឹកនាំ​ប្រទេស​នេះ​ចាប់​តាំង​ពីទទួល​បាន​ឯករាជ្យនៅ​ឆ្នាំ​១៩៨០។ ប៉ុន្តែ​មុន​ពេលបោះឆ្នោត​ ប្រជា​ពលរដ្ឋ ហ្ស៊ីមបាវ៉េ ត្រូវ​តែ​អនុម័ត​លើ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ថ្មី​មួយ​ ដូចដែល​បានគ្រោង​នៅ​ក្រោម​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​ចែក​រំលែក​អំណាច​ ដែល​ត្រូវបាន​ធ្វើ​ឡើង បន្ទាប់​ពី​ការ​បោះឆ្នោត​ដ៏​ហិង្សា​កាល​ពី​ឆ្នាំ​២០០៨។​
ប្រទេស​នេះ​ត្រូវ​បាន​រំពឹង​ថា​ នឹង​បោះឆ្នោត​ទៅ​លើសេចក្តី​ព្រាង​នេះ ​នៅ​ក្នុងប៉ុ​ន្មាន​ខែ​ខាងមុខនេះ។​
លោកស្រី ព្រីស៊ីឡា​ មីស៊ីហៀរ៉ា មូសហុងហ្គា (Priscilla Misihairabwi-Mushonga) ដែល​ជា​រដ្ឋមន្ត្រី​មួយរូប ​និងជា​អគ្គលេខាធិការ​នៃ​គណបក្ស​ចលនា​ដើម្បី​ការ​ផ្លាស់ប្តូរ​តាម​បែប​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ (Movement for Democratic Change) មាន​ប្រសាសន៍​ថា ឯកសារ​ដែល​លោកស្រី​បាន​ជួយ​សរសេរនេះ មិន​ល្អឥតខ្ចោះ​នោះ​ទេ។ ប៉ុន្តែ​លោក​ស្រី​និយាយថា វាមាន​លក្ខណៈ​ល្អ​ប្រសើរ​ជាង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​នាពេល​បច្ចុប្បន្ន។
លោកស្រី​ថ្លែង​ថា សេចក្តី​ព្រាងផ្តល់ឱ្យ​ស្ត្រី​នូវ​សិទ្ធិកាន់តែ​ច្រើន​ជាង​មុននិង​កម្រិត​អំណាច​របស់ប្រ​ធានាធិបតី។
លោកស្រី​ក៏​និយាយ​ផងដែរថា ​ខណៈ​ពេល​ដែលដំណើរការ​នៃ​ការ​សរសេរ​ឯកសារ​នេះ មិន​មានលក្ខណៈល្អឥតខ្ចោះ​នោះ វាបាន​ចាប់​ផ្តើម​ពី​អ្វី​ដែល​មិន​អាច​បញ្ឈប់​បាន។​
«​នោះ​គឺ​ជា​ការ​បើកឡើង​មួយ។ ខ្ញុំ​មិន​គិត​ថា​អ្នក​អាច​កែប្រែ​វា​មកវិញ​បាននោះ​ទេ។ វា​គឺជា​ដំណើរការ​មួយ ដែល​អ្នក​មិន​អាច​ដាក់​ការ​ចំណាយ​ចំពោះ​វា​បាន​ទេ។ អ្នក​មិន​អាច​ដាក់​លុយ​ទៅលើ​វា​បានទេ។ ប៉ុន្តែ​ វា​គឺជា​អ្វី​មួយ ដែល​មាន​សារសំខាន់​ សម្រាប់​ប្រជា​ពលរដ្ឋ ហ្ស៊ីមបាវ៉េ ដែល​ចាំបាច់​ត្រូវតែមាន»។​
សេចក្តី​ព្រាង​នេះដាក់​កកម្រិត​អណត្តិ​ប្រធានាធិបតី ដែល​មាន​រយៈ​ពេលប្រាំ​ឆ្នាំ​ចំនួន​២​អាណត្តិ។ តែ​ទោះ​ជាយ៉ាង​ណាក៏​ដោយ ច្បាប់​នេះ​មិន​មាន​ប្រតិសកម្ម​ទេ ដូច្នេះ​លោក​ប្រធានាធិបតី​ មូហ្គាបេ​ ដែលជា​ប្រមុខ​រដ្ឋាភិបាល​កាន់​អំណាចដ៏យូរនិង​មាន​វ័យចំណាស់​ជាងគេ​បំផុត​នៅ​ក្នុង​ពិភពលោក​ អាច​កាន់​អំណាចពីរ​អាណត្តិ​ទៀត​ មុន​ពេល​ចុះចេញ​ពី​ដំណែងនៅ​អាយុ​៩៩​ឆ្នាំ។​
លោកស្រី មីស៊ីហៀរ៉ា មូសហុងហ្គា លើក​សរសើរចំណុចនេះ​ថា​ជាបទ​បញ្ញាត្តិ​ដ៏​ប្រសើរ​បំផុត​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ថ្មី។
«សារ​ដែល​បញ្ញាតិ្ត​នេះផ្ញើ​ជូន​ប្រជាពលរដ្ឋ ហ្ស៊ីម​បាវ៉េ​ គឺថា​អ្នក​នឹង​មិនមាន​ស្ថានភាព​ណាមួយ​ទៀត​ ដែល​អ្នក​នឹងមាន​លោក មូហ្គាបេ​ មួយ​ទៀតនោះទេ។ ខ្ញុំ​គិត​ថា នេះ​គឺជា​ពិន្ទុ​យ៉ាង​ធំ​មួយ​ ទាក់ទង​នឹង​ការ​សន្ទនាដែល​យើងមាននៅក្នុង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញនេះ»។​
សំណើរ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ក៏​ហាក់​ដូចជាកម្រិត​អំណាច​របស់​ប្រធានាធិបតី​ និង​នាំ​យក​អង្គការ​ស៊ើបការណ៍​សម្ងាត់​មជ្ឈិម​ ដែល​ពីមុន​មិនអាចត្រួត​ពិនិត្យ​បាន មកដាក់នៅ​ក្រោម​ការ​ត្រួតពិនិត្យ​របស់​រដ្ឋាភិបាល។​
សេចក្តី​ព្រាង​នេះ​មិន​បាន​ផ្លាស់​ប្តូរ​គោលជំហរ​ទៅលើ​អាពាហ៍​ពិពាហ៍​ភេទដូចគ្នា​ទេ ដែល​នៅ​តែត្រូវបាន​ហាមឃាត់​ ហើយការ​ដាក់​ទោស​ប្រហារ​ជីវិត នៅតែ​ត្រូវ​បាន​អនុញ្ញាតិ​ដដែល។ បទបញ្ញាតិ​នៃ​ការ​ដាក់​ទោស​ប្រហារ​ជីវិត ហាក់មាន​ភាព​ធូរ​ស្រាល​ ដែល​ឥឡូវនេះ មានការ​លើក​លែងចំពោះ​ស្រ្តី កូនក្មេង និង​មនុស្ស​ចាស់។
ក្រុម​អង្គការឃ្លាំមើល​សិទ្ធិមនុស្ស​ (Human Rights Watch) ដែល​មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​ក្នុងទីក្រុង ញូវយ៉ក (New York) ថ្លែង​ថា​ ផែនការ​ធ្វើ​ប្រជាមតិនេះ​មិន​មាន​ន័យ​ថា គណបក្ស​គ្រប់​គ្រងអំណាច​ ZANU-PF នឹង​បញ្ចប់ការ​ប្រព្រឹត្ត​ប្រកប​ដោយ​ភាព​សង្កត់សង្កិន​របស់​ខ្លួ​ន​នោះទេ។ គណបក្ស​នេះ និង​សមាជិក​របស់​ខ្លួន​ ត្រូវ​បាន​ចោទប្រកាន់ផ្ទួនៗ និងយ៉ាង​ទូលំ​ទូលាយ ចំពោះការ​បំភិត​បំភ័យ​ ការវាយ​បង្រ្កាប ការ​ចាប់​ខ្លួន​យ៉ាង​អយុត្តិធម៌ និង​អំពើ​ហិង្សា​។​
អង្គការ​ឃ្លាំមើល​សិទ្ធិ​មនុស្សបាន​ទទូច​សុំ​ឲ្យ​សហភាព​អឺរ៉ុប​ រក្សា​ទុក​ទណ្ឌកម្មដែល​មាន​គោលដៅ​ទៅលើ​លោក មូហ្គាបេ​ និង​ក្រុម​មេដឹកនាំ​របស់​លោក រហូតដល់​ប្រទេស​នេះអនុវត្ត​កំណែទម្រង់​ដ៏​ពិត​ប្រាកដ។
មានខ្លឹមសារមិនច្បាស់លាស់​មួយ នៅពីក្រោយការ​ពិភាក្សា​ទាំង​អស់​នេះ ដែលថា​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​មួយ មាន​ភាព​រឹងមាំ​ដូច​រដ្ឋាភិបាល​ដែលជាអ្នក​ការពារច្បាប់នេះ​។ ហើយ​ខណៈ​ដែល​ក្រុម​មន្ត្រី​ ហ្ស៊ីម​បាវ៉េ​ និង​ក្រុម​សកម្ម​ជន​ថ្លែង​ថា ដំណើរការ​សរសេរ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​នេះ​បានលើកកម្ពស់​នូវ​ក្តីសង្ឃឹម​សម្រាប់លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ធំធេង​ជាងមួយ នៅ​ទីបញ្ចប់ ការពិភាក្សា​ទាំង​អស់ហាក់​ដូចជាវិលត្រឡប់​ទៅ​រក​ចំណុច​មួយ​វិញគឺ​ លោក​ មូហ្គាបេ។ ​
លោក ឡោវ​ម័រ មាឌុគូ​ (Lovemore Madhuku) ដែល​ជា​អ្នក​ប្រឆាំង​នឹង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ថ្លែង​ថា​ នេះ​គឺ​ជា​ហេតុផល​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​ហេតុផលពីរ​របស់លោក សម្រាប់​ការ​បោះឆ្នោត​ប្រឆាំង​នឹង​សេចក្តី​ព្រាង​នេះ។ លោក​ថ្លែង​ថា ហេតុផល​មួយ​ទៀត​គឺ​ថា ដំណើរការ​នេះ​មានភាព​ខុសឆ្គង ហើយ​ប្រជា​ពលរដ្ឋ ហ្ស៊ីម​បាវ៉េ គួ​បាន​បញ្ចេញ​យោបល់​ច្រើន​ជាងនេះ ជាជាង​ទទួល​យក​ឯកសារ​មួយ ដែល​ដាក់​ចុះ​មកពី​ខាង​លើ៕
ប្រែសម្រួល​ដោយ លី​ សុខ​ឃាង
XS
SM
MD
LG