ភ្ជាប់​ទៅ​គេហទំព័រ​ទាក់ទង

អ្នក​ភូមិសាស្រ្ត​ ចារ៉េដ ដាយម៉ុនដ៍ ពិនិត្យ​មើល​ភាព​ខុស​គ្នា​នៃ​ការ​អភិវឌ្ឍ​ក្នុង​ពិភពលោក​

  • Mike Sullivan

ដោយ MIKE O'SULLIVAN ពី LOS ANGELES ប្រែ​សម្រួល​ដោយ លី​ សុឃាង

លោក​ចារ៉េដ ដាយម៉ុនដ៍ ដែល​ជា​អ្នក​និពន្ធសៀវ​ភៅ ដែលមាន​ចំណង​ជើង​ថា កាំភ្លើង​ មេរោគ​ និងដែក​ថែប​ និង​ការ​ដួល​រលំ បាន ចោទ​ជាសំណួរ​មួយ​ ខណៈ​ដែលលោកកំពុង​ធ្វើ​ការក្នុង​នាម​ជាអ្នក​ស្រាវ​ជ្រាវ​វ័យ​ក្មេងម្នាក់​នៅប្រទេស​ញូហ្គីណេ (New Guinea)​។ លោកបាន​សួរ​ថា ​តើ​ហេតុ​អ្វីបានជាប្រជា​ពលរដ្ឋ​របស់​ប្រទេស​នេះ​ បាន​ប្រើ​ប្រាស់​ឧបករណ៍​ធ្វើ​ពី​ថ្ម​ ខណៈដែល​មនុស្ស​នៅ​ទូទាំងពិភព​លោក​បាន​ប្រើ​ប្រាស់​បច្ចេក​វិទ្យា​ដ៏​ទំនើប​ៗ។ លោក​មាន​ប្រសាសន៍​ថា៖

«អំឡុង​ពេល​ធ្វើ​ការ​ជាមួយ​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ញូហ្គីណេ​ ខ្ញុំ​បានរកឃើញភ្លាមៗថា ពួក​គេ​គឺ​ជាមនុស្សដ៏ឆ្លាត​វៃ។ ពួក​គេចង់​ដឹង​ចង់ឮ ពួក​គេ​សួរ ពួក​គេ​យល់​រឿងរ៉ាវ​ផ្សេង​ៗ​ ពួក​គេ​យល់​ដឹងយ៉ាង​ឆាប់​រហ័ស ។ ការ​ពិត​ដែល​ថា​ ​ពួក​គេបានប្រើ​ប្រាស់​ឧបករណ៍ធ្វើពី​ថ្ម​ មិន​មានអ្វីទាក់ទងទាល់តែ​សោះ​ជាមួយភាពជា​ពលរដ្ឋ​ញូហ្គីណេនោះ​ទេ ។ វា​ពាក់​ព័ន្ធ​ជា​មួយ​នឹង​បរិស្ថាន​ ដែល​ពួក​គេ​កំពុងរស់​នៅ​ទៅវិញទេ »។

លោក​ដាយម៉ុនដ៍ បាន​ប្រើខ្លឹមសារ​ក្នុង​សៀវភៅ​រ​បស់លោក ដែល​ឈ្នះ​រង្វាន់​ភូលីតហ្សឺ (Pulitzer)​ ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៩៧​ មាន​ចំណង​ជើង​ថា​ កាំភ្លើង មេរោគ និងដែកថែប ហើយ​សៀវ​ភៅ​ក្រោយ​របស់លោក មាន​ចំណង​ជើង​ថា ​ការ​ដួល​រលំ។ លោក មាន​ប្រសាសន៍​ថា ការ​អភិវឌ្ឍ​របស់​មនុស្ស​ គឺ​ជា​រឿង​ស្មុគ្រ​ស្មាញ​ ដែល​ពាក់​ព័ន្ធ​ទៅ​នឹង​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ពី​ការ​បរ​បាញ់សត្វនិង​ការ​ប្រមូល​ផ្តុំ ទៅ​ជា​ការ​រស់​ក្នុង​លំនៅ​ស្ថាន​ ដោយ​ធ្វើ​កសិដ្ឋាន​ជា​មួយ​នឹង​ការ​បន្សាំរុក្ខ​ជាតិ​និង​សត្វ​ពាហនៈ​ និង​ការ​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​កណ្តាល​ជា​ច្រើន​។ ឧទាហរណ៍ ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ ដែលបាន​កើត​ឡើង​នៅ​កន្លែង​ខ្លះមុន​កន្លែង​ផ្សេងៗ​ទៀត បានផ្តល់​លទ្ធភាពដល់ វណ្ណៈ​សិប្បករជំនាញៗ ធ្វើទំនើបកម្មខាង​ការ​អភិវឌ្ឍ​ឧបករណ៍​ និង​អាវុធ​ផលិតពី​លោហធាតុ​។

លោក​ដាយម៉ុនដ៍ បាន​សហការណ៍​ជា​មួយ​ លោក​ចេមស៍ រ៉ូប៊ីនសុន (James Robinson) សាស្រ្តា​ចារ្យខាងរដ្ឋាភិបាល​នៃ​សាកល​វិទ្យា​ល័យ​ហាវឺដ (Harvard University) ក្នុង​ការកែ​សម្រួល​សៀវភៅ​ថ្មីមួយ​ ដែល​បាន​ពង្រីក​អំណះ​អំណាង​ តាមរយៈ​ការ​ប្រៀប​ធៀបសង្គមនានា​ ដើម្បី​ពិនិត្យ​មើល ​ថា​តើ​មាន​លក្ខខ័ណ្ឌ​ផ្លាស់ប្តូរ​អ្វីខ្លះនាំ​ទៅ​រក​លទ្ធផល​ខុសៗគ្នា​បែប​នេះ​។

ជំពូក​មួយ​បាន​ពិនិត្យ​មើល​ផលប៉ះពាល់​នៃទាសភាពទៅលើ​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក។ លោកដាយម៉ុនដ៍កត់​សម្គាល់​ឃើញ​ថា​ ប្រទេសក្នុង​ទ្វីបអាហ្វ្រិក​មួយ​ចំនួន​ ដូច​ជា បេនីន(Benin) ស៊ីណេហ្គាល់ (Senegal) អាយវ្រីខូស (Ivory Coast) និងហ្គាណា ( Ghana) ជា​ប្រភព​នៃ​ទាសករ។ ប្រទេស​ផ្សេងៗ​ទៀត​ ដែល​រួម​មានអាហ្វ្រិក​ខាងត្បូង (South Africa) ប៊ូតស្វាន់ណា (Botswana) រ៉្វាន់ដា (Rwanda) និងប៊ូរុនឌី (Burundi) មិន​មែន​ជា​ប្រភពនៃ​ទាសករ​ទេ។ ប្រទេស​អាហ្វ្រិក​ទាំង​អស់​សុទ្ធ​តែ​ប្រឈម​មុខ​ទៅ​នឹង​បញ្ហា​នៃ​ការ​អភិវឌ្ឍ ប៉ុន្តែ​អត្ថបទ​នេះ​បាន​ចោទ​ជា​សំណួរ​ថា​ តើ​ប្រទេសមួយណាដែលអាច​ទទួលជោគជ័យ​ក្នុងរយៈពេល​វែង។ លោក​បន្ត​ទៀត​ថា៖

«វា​ស្តែង​ឲ្យ​ឃើញ​ថា​ ជាទូទៅ ផ្នែក​នៃ​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក​ ដែល​ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​នាំ​ទាសករចេញ សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ ក្រី​ក្រ​ជាង​ផ្នែក​ដែល​មិន​មែន​ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​នាំទាសករ​ចេញ។ លោកណា​ថាន់​ នុន (Nathan Nunn) អ្នកនិពន្ធ​នៃ​ជំពូក​នោះ​ក្នុង​សៀវភៅ​របស់​យើង​ បាន​ពិនិត្យមើលការ​ពន្យល់​ផ្សេងៗ​ទៀត​ចំពោះ​លទ្ធផល​នោះ​ ហើយ​គាត់​មាន​លទ្ធភាព​ច្រានចោល​ការ​អះអាង​ទាំង​អស់​ ហើយ​ទាញ​ការ​សន្និដ្ឋាន​ថា ទាសករមិន​គ្រាន់​តែ​ជា​រឿងអសីលធម៌​ និង​ថោក​ទាប​ប៉ុណ្ណោះទេ​ ប៉ុន្តែ​ថែម​ទាំងរួម​ចំណែក ធ្វើ​ឲ្យ​មានភាព​ក្រីក្រ រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃនេះ ដល់ប្រទេស​អាហ្វ្រិកទាំងឡាយ ​ដែល​ជា​ប្រភព​នៃ​ទាសករទៀត​ផង»។

លោក​ដាយម៉ុនដ៍និយាយ​ថា​ មនុស្ស​អាចប្រឈម​នឹង​ការលំបាក​ៗ ដោយ​សារតែទី​តាំងភូមិ​សាស្រ្ត។ លោកកត់​សម្គាល់​ឃើញ​ថា ប្រទេស​ទាំង​ឡាយនៅ​តំបន់​ត្រូពិក ដូច​ជាមាន​ភាពក្រី​ក្រ​ជាងប្រទេស​ទាំងឡាយ​ ដែល​ស្ថិត​នៅក្នុង​តំបន់​មាន​សីតុណ្ហភាពល្អ បង្គួរ ​ដោយ​សារ​តែ​ការ​ធ្វើកសិដ្ឋាន​មាន​ការ​លំបាក​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ត្រូពិក​ ហើយ​ជម្ងឺផ្សេង​ៗ​រីក​រាល​ដាល​នៅកន្លែងទាំងអស់នោះ​។ ប៉ុន្តែ លោក​និយាយ​ថា ប្រទេស​ត្រូពិក​មួយ​ចំនួន​ រួម​មាន​ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី សឹង្ហបូរី​ និងម៉ូរីទូស (Mauritius) បាន​វិនិយោគ​លើ​វិស័យ​សុខាភិបាល​ និងការអប់រំ​ ហើយ​បានសម្រប​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ខ្លួន​ប្រកប​ដោយ​ជោគ​ជ័យ ជា​មួយ​ពិភព​លោកទំនើប​។

លោកបាន​ឲ្យ​ដឹង​ទៀត​ថា ប្រទេស​ទាំងឡាយ ដែលសម្បូរដោយ​ទ្រព្យធន​តែមួយ​ប្រភេទ ដូច​ជាប្រេង​ ខ្លឹម​ឈើ​ត្រូពិក​ ឬ​ពេជ្រ​នោះ​ មាន​អតុល្យភាពនៃសេដ្ឋកិច្ច ​ និងងាយ​រង​ផល​ប៉ះ​ពាល់​ដោយអំពើ​ពុក​រលួយ​។ ប្រទេស​ទាំង​នោះ​ ក៏​អាច​ប្រឈម​មុខ​ទៅ​នឹងសម្ពាធពី​ក្រុម​បំបែក​រដ្ឋ​ នៅ​ក្នុង​ផ្នែក​ណា​មួយ​របស់​ប្រទេស​ ដែល​សម្បូរទៅ​ដោយធន​ធាន​ដែរ។ ប៉ុន្តែ លោក និយាយ​ថា​ ប្រទេស​ខ្លះ ​ដែល​រួម​មាន ប្រទេស ប៊ូតស្វាន់ណា​ កំពុងប្រឈមនឹង​បញ្ហានោះ​។ លោក​បន្ត​ទៀត​ថា៖

«ប្រទេស​ប៊ូតស្វាន់ណា ត្រូវ​បាន​គ្រប់​គ្រង​យ៉ាង​ល្អ។ ប្រទេស​នេះមានពេជ្រ ដែល​ជា​បណ្តាសារ​សម្រាប់​ប្រទេស​ផ្សេងៗ​ទៀត ប៉ុន្តែ​ប្រទេស​ប៊ូតស្វាន់ណា បានរិះ​រក​របៀប​រកលុយ​ពីពេជ្រ​ទាំង​នោះ ជា​ជាងបង្កើតភាព​ហែក​ហួរ​ដោយ​សារ​សង្រ្គាមស៊ីវិល»។

លោកបានកត់សម្គាល់​ថា​ ប្រទេស​ប៊ូត​ស្វាន់​ណា​ បាន​បង្កើត​មូល​និធិ​ទ្រព្យ​សម្បតិ្ត​អធិបតេយ្យមួយ ដើម្បី​លើក​កម្ពស់​ការអភិវឌ្ឍ​ ហើយលោក​ក៏មាន​ប្រសាសន៍ដែរថា មូលនិធិ​នេះ បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​គំរូ​មួ​យ​សម្រាប់​ប្រទេស​អាហ្រ្វិកផ្សេង​ៗ​ទៀត​។

ស្នាដៃ​របស់​អ្នក​និពន្ធនេះ​ ត្រូវ​បាន​ដក​ស្រង់យ៉ាង​ច្រើន​ ប៉ុន្តែ លោកបាន​ទទួល​ការរិះគន់​ផង​ដែរ។ អ្នក​ខ្លះ​និយាយ​ថា លោកធ្វើ​សេចក្តី​សន្និដ្ឋាន​ទូលំ​ទូលាយ​ពេក​ ដោយ​ផ្អែក​លើភស្តុតាង​តាម​ជម្រើស​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ ហើយ​ធ្វើ​ការ​ផ្តោត​ការ​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​ខ្លាំង​ពេក​ទៅ​លើភូមិ​សាស្រ្ត​និង​បរិយាកាស ហើយ​ផ្តោត​ការ​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​តិច​តួច​ពេក​ទៅ​លើ​ឧបទ្ទេហតុប្រវត្តិ​សាស្រ្ត។

អ្នក​ស្រាវ​ជ្រាវរូប​នេះ បាន​អញ្ជើញ​អ្នក​ផ្សេងៗ​ឲ្យ​មក​ពិនិត្យ​មើលភស្តុតាង​ ហើយធ្វើ​ការកែតម្រូវនៅត្រង់កន្លែងណាដែលចាំ​បាច់​។ ហើយលោកបាន​ទទួច​ថា​ ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ គឺ​ដូចវិទ្យាសាស្រ្ត​ធម្មជាតិ ដែលផ្តល់​មេរៀន​អំពី ​ថា​តើ​ជម្រើស​របស់​យើង​នាំ​ទៅ​រក​លទ្ធផលល្អប្រសើរ​ជាងមុន ​ឬ​ធ្ងន់ធ្ងរ​ជាង​មុន៕

XS
SM
MD
LG