ភ្ជាប់​ទៅ​គេហទំព័រ​ទាក់ទង

ភាព​ចម្រូង​ចម្រាស​លើ​សំណើ​កេនយ៉ា​សុំ​ពន្យារ​ពេល​សវនការ​តុលាការ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​អន្តរជាតិ


រូបថត​នេះ​បង្ហាញ​ពី​ការ​ប្រជុំ​ផ្ទាល់​តាម​វីដេអូ​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​១៤​ខែ​មីនា​ឆ្នាំ​២០១១ ដែល​ក្នុង​នោះ​រដ្ឋ​អាជ្ញា​តុលាការ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​អន្តរជាតិ Luis Moreno Ocampo និយាយ​ពី​ក្រុង​ឡាអេ​ប្រទេស​ហុល្លង់ ​ទៅ​កាន់​​អ្នក​យក​ព័ត៌មាន​កេនយ៉ា​មួយ​ក្រុម​​នៅ​ទី​ក្រុង​ណៃ

ខណៈ​ដែលសមាជិក​ក្រុម​ប្រឹក្សាសនិ្ត​សុខអង្គការ​សហប្រជា​ជាតិ​ ពិចារណា​សំណើ​របស់​ប្រទេស​កេនយ៉ា​ សុំ​ពន្យារការ​កាត់ទោស​នៅ​ឯ​តុលាការ​ឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរ​ជាតិ​ (International Criminal Court) ឬ​ហៅ​កាត់​ថា​ ICC មេដឹកនាំរបស់​កេន​យ៉ា​ចូល​ប្រឡូក​ក្នុងសង្រ្គាម​ពាក្យ​សម្តី​ទាក់​ទង​ទៅ​នឹង​សុឆន្ទៈ និង​ផលប្រយោជន៍​ របស់ប្រជា​ពលរដ្ឋក្នុងប្រទេសនេះ។

ក្នុង​រយៈ​ពេល​ប៉ុន្មាន​សប្តាហ៍ខាង​មុខ​នេះ ក្រុម​ប្រឹក្សា​សន្តិ​សុខអង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិ នឹង​ពិចារណាសំណើ​មួយ ដែល​គាំទ្រដោយ​សហភាព​អាហ្វ្រិក (African Union) ដើម្បី​ពន្យារ​ការ​ស៊ើប​អង្កេតរបស់​តុលាការឧក្រិដ្ឋ​កម្ម​អន្តរ​ជាតិ ​លើ​អំពើ​ហិង្សាក្រោយ​ការបោះ​ឆ្នោត​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០០៧ និង​២០០៨។

កាល​ពី​ពេល​ថ្មីៗ​នេះ តុលាការ​បាន​កោះ​ហៅជនជាតិ​កេនយ៉ា​ឆ្នើមៗ​ចំនួន​៦​រូប ឲ្យ​មកឆ្លើយបំភ្លឺ​អំពី​តួនាទី​របស់​ពួក​គេ នៅ​ក្នុង​អំពើ​ហិង្សា​ជាតិ​សាសន៍ ដែល​បណ្តាលឲ្យ​មនុស្សជាង ១​៣០០​នាក់​ស្លាប់ និង​៣​សែន​នាក់​ បាត់​បង់​ទី​ជម្រក ក្រោយ​ពី​ការ​បោះ​ឆ្នោត​តំណែង​ប្រធានាធិបតី ដ៏​ចម្រូង​ចម្រាស់ រវាងលោក​ប្រធានាធិបតី ម៉វ៉ៃ គីបាគី (Mwai Kibaki) និង​គូ​ប្រជែងរបស់​លោក ​គឺ​លោក​នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី​បច្ចុប្បន្ន រ៉ៃឡា អូឌីងហ្កា (Raila Odinga)។

រដ្ឋាភិបាល​បាន​ធ្វើញ្ញតិ្ត​ទៅ​កាន់​ក្រុម​ប្រឹក្សា​សន្តិសុខ សុំពន្យារ​ពេល​មួយ​ឆ្នាំសម្រាប់​ដំណើការជំនុំ​ជម្រះ​ក្តី ដើម្បី​ឲ្យ​ប្រទេស​នេះ​ ​អនុម័តកំណែ​ទម្រង់ប្រព័ន្ធ​តុលាការ​ និង​កាត់​ទោសជន​សង្ស័យនៅក្នុង​ស្រុក។

ខណៈដែលក្រុម​អ្នក​សង្កេត​ការណ៍​អន្តរ​ជាតិ​ជា​ច្រើន បាន​រិះ​គន់​កិច្ច​ប្រឹង​ប្រែង​ខាង​ការ​ទូតរបស់​កេនយ៉ា​ដើម្បីបង្អាក់ការ​កាត់​ទោស លោក​ស្រី ល្វីស ម៉ូរ៉េណូ អូខាមផូ (Luis Moreno Ocampo) រដ្ឋ​អាជ្ញាតុលាការ​ឧក្រិដ្ឋ​កម្ម​អន្តរ​ជាតិ​ បានអះអាងប្រាប់​អ្នក​យក​ព័ត៌មា​ថា កិច្ចខិតខំ​ប្រឹង​ប្រែង​របស់​ប្រទេស​នេះ គ្រាន់​តែ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃដំណើការ​តុលាការ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។​ លោក​ស្រី​បន្ត​ថា៖

«ខ្ញុំមាន​ការ​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​របស់​ខ្ញុំ។​ ខ្ញុំ​នឹង​ធ្វើ​រឿង​ក្តី​របស់​ខ្ញុំ។ មេដឹកនាំ​នយោបាយ អាចសម្រេច​ប្រើ​ប្រាស់​សេចក្តី​សម្រេច​ចិត្តរបស់​ក្រុម​ប្រឹក្សាសន្តិសុខ។ ក្រុម​ប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​នឹងមាន​ការ​ទទួល​ខុស​ត្រូវរបស់​ខ្លួន។ នេះជា​ផ្នែក​មួយ​នៃប្រព័ន្ធ​ស្ថាប័ន ដើម្បី​ចាត់​ចែងការ​ពិភាក្សា។ ហើយវា​ជា​ការ​ពិភាក្សា​ដ៏​មាន​សារៈ​សំខាន់។ ប្រជាពលរដ្ឋ​កេន​យ៉ា​ត្រូវ​ដឹកនាំ​ការ​ពិភាក្សា​នេះ»។

អនុលោម​តាម​លក្ខន្តិកៈ​ទី​ក្រុង​រ៉ូម (Rome Statute) ដែល​បង្កើត​តុលាការ​ឧក្រិដ្ឋ​កម្ម​អន្តរជាតិ​ ក្រុម​ប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​ អាច​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​មាន​ការ​ពន្យារ​ពេល ប្រសិន​បើ​រឿង​ក្តី​ណា​មួយ បង្កការ​គំរាម​កំហែងយ៉ាង​ខ្លាំងដល់​សន្តិភាព ឬ​សន្តិ​សុខអន្តរ​ជាតិ។

រដ្ឋាភិបាលកេនយ៉ា សង្ឃឹម​ថា មាត្រា​នេះ​នឹង​ផ្តល់​ឱកាស​មួយ​ទៀត​ ក្នុង​ការ​ដោះស្រាយអំពើ​ហិង្សាក្រោយ​ការ​បោះ​ឆ្នោត។ ប៉ុន្តែ កាល​ពី​ពេល​ថ្មីៗ​នេះ​ មេដឹក​នាំគណបក្ស​ប្រឆាំង​ និង​ក្រុម​សង្គម​ស៊ីវិល​បាន​ចោទ​សួរ ថា​តើការ​ពន្យា​រពេលនេះ ពិត​ជាសុឆន្ទៈ​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ​កេនយ៉ា ដែរ​ឬ​ទេ។

ការ​ចោទ​សួរ​នេះ បាន​កើត​ឡើង​ នៅ​ថ្ងៃ​អាទិត្យ​ ដែល​ថា​គណបក្សចលនា​គាំទ្រ​លទិ្ធប្រជា​ធិបតេយ្យ​ពណ៌​ទឹកក្រូច (Orange Democratic Movement)​ ឬ​ហៅ​កាត់​ថា ODM របស់​លោក​អូ​ឌីង​ហ្កា​ ដែល​ជា​គណបក្ស​ប្រឆាំង​ធំ​ជាង​គេ​បំផុត​របស់​កេន​យ៉ា បាន​ស្នើ​សុំ​ក្រុម​ប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​បដិសេធ​សំណើ​សុំ​ពន្យារ​ពេល។ នៅ​ក្នុង​លិខិត​មួយ​ច្បាប់​ សរសេរ​ដោយ​ លោក អានី​យ៉ាង ន្យ៉ុងហ្គោ (Anyang' Nyong'o) អគ្គ​លេខា​ធិការ​គណបក្ស​ ODM បាន​អះ​អាង​ថា យុទ្ធនាការសុំពន្យារ​ពេល​ត្រូវ​បាន​រៀបចំ​ឡើង​ ដោយ​គណបក្ស​ឯកភាព​ជាតិ (Party of National Unity) ឬ​ហៅ​កាត់​ថា PNU ​របស់​លោក​ប្រធានា​ធិបតី គីប៊ាគី ក្នុង​កិច្ចប្រឹង​ប្រែង​ដើម្បី​គាំទ្រ​ដល់​និទណ្ឌភាព​នៅ​កេនយ៉ា។

លិខិត​នោះ ​ក៏​បាន​បញ្ជាក់​ថា ODM ដែល​ជា​ដៃ​គូ​របស់​ PNU​ នៅ​ក្នុង​រដ្ឋាភិបាល​ចម្រុះ​របស់​កេន​យ៉ា មិន​បាន​ពិគ្រោះ​យោបល់ឲ្យ​បាន​សម​ស្រប​ទៅ​លើសេចក្តី​សម្រេច​ចិត្តស្តី​ពី​ការ​ពន្យារ​ពេល​ទេ។ លិខិត​នេះ ទទួល​ការ​រិះ​គន់ភ្លាមៗ​ពី​សំណាក់ PNU ព្រម​ទាំង​សមាជិករបស់​ក្រុម​ឧទ្ទាម ODM។​ ក្រុម​អ្នក​នយោបាយ​ ODM ដែល​ខ្វែង​គំនិត​គ្នា រាប់​បញ្ចូល​ទាំង លោក ​វីលៀម រូតូ (William Ruto) អតីតរដ្ឋ​មន្ត្រី​ឧត្តម​សិក្សា ដែល​ជា​មនុស្ស​ម្នាក់​ក្នុង​ចំណោមមនុស្សប្រាំមួយ​នាក់​ ដែល​ត្រូវ​តុលាការ​សង្ស័យ​ពី​បទរៀប​ចំឲ្យ​មាន​ភាព​ចលាចលក្នុង​ពេល​បោះ​ឆ្នោត។​ សមាជិក ODM ដែល​ជា​សម្ព័ន្ធ​មិត្ត​របស់​លោក រូតូ បាន​សរសេរ​លិខិត​ដាច់​ដោយ​ឡែកមួយ​ ផ្ញើ​ជូនទៅ​ក្រុម​ប្រឹក្សាសន្តិ​សុខ ដោយ​បញ្ជាក់​ថា លិខិត ​ដែលសរសេរ​ដោយ​លោក​ន្យ៉ុងហ្កូ មិនបាន​បង្ហាញពី​គោលជំហរ​របស់​ ODM​ ទេ ដោយសារ​តែ​លិខិតនោះ មិន​ត្រូវ​បាន​ដាក់ឲ្យ​មាន​ការ​បោះឆ្នោត។ ក្រុម​នេះ បាន​ចាត់​ទុក​លិខិត​ដំបូង​របស់ ODM ថា «ក្លែងក្លាយ» និង «ដំបូន្មានខុស»។

ទន្ទឹម​នឹង​នេះ​ដែរ មាន​ការតស៊ូ​មួយ​ផ្សេង​ទៀត ដែល​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​នៅតាមមូលដ្ឋាន​ ដោយ​ភាគី​នីមួយៗ នៅ​ក្នុងការ​ពិភាក្សា​ស្តី​ពី​ការ​ពន្យារពេល​របស់​កេនយ៉ា ​អះ​អាង​ថា មានការ​គាំទ្រពីសំណាក់​ពលរដ្ឋកេនយ៉ា។

កាល​ពី​ពេល​ថ្មីៗ​នេះ ក្រុម​ចម្រុះរបស់​សង្គម​ស៊ីវិល បាន​ធ្វើ​ញ្ញតិ្ត​ ដើម្បី​ឧបត្ថម្ភ​ដល់​ក្រុម​គាំទ្រ​ឲ្យ​មាន​តុលាការឧក្រិដ្ឋ​កម្ម​អន្តរ​ជាតិ។ លោក កេន វ៉ាហ្វូឡា (Ken Wafula) ប្រធាន​ថ្មី​របស់​ក្រុម​ប្រឹក្សាជាតិ​របស់​អង្គការ​ក្រៅ​រដ្ឋាភិបាល (National Council of Non-Governmental Organizations) បាន​អះ​អាង​ថា ក្រុម​ចម្រុះ​នេះ បាន​ប្រមូលហត្ថលេខាជាង១​លាន​ ៤​សែន។ លោក​វ៉ាហ្វូឡា មាន​ប្រសាសន៍​ថា៖

«មាន​ទស្សនៈ​វិស័យខុស​ឆ្គង​មួយ ដែល​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ ដែល​ថា​ប្រជាពលរដ្ឋកេន​យ៉ា​ កំពុង​អំពាវនាវ​សុំ​ឲ្យមាន​ការ​ពន្យារពេល​ ចំពោះ​សំណុំ​រឿង​ក្តី​របស់​តុលាការ​ឧក្រិដ្ឋ​កម្ម​អន្តរជាតិ។ អ្វី​ដែល​យើង​ចង់​ជំរុញ​នោះ​គឺ​ថា វា​មិន​ត្រឹម​ត្រូវ​ទេ។​ ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​ភាគ​ច្រើន​ចង់ឲ្យ​ការ​កាត់​ទោស​នៅ​ឯ​តុលាការឧក្រិដ្ឋ​កម្មអន្តរ​ជាតិបន្ត​ទៅ​មុខ។ ពួក​គេមិន​ចង់​ឲ្យ​មាន​ការ​ពន្យារ​ពេល​នោះ​ទេ»។

លោក វ៉ាហ្វូឡា បាន​ប្រាប់​វីអូអេ​ថា ភាគ​ច្រើន​នៃ​ហត្ថ​លេខា​ទាំង​អស់​នោះ បាន​មក​ពីតំបន់ រីហ្វ​វ៉ាឡេ (Rift Valley) របស់​កេនយ៉ា ដែល​ជា​ចំណុច​ក្តៅ​នៃ​អំពើ​ហិង្សាក្នុង​អំឡុង​ពេលមាន​វិបត្តិក្រោយ​ការ​បោះ​ឆ្នោត។ ក្រុម​អ្នក​រៀប​ចំ​ ជឿ​ជាក់​ថា ​ពួក​គេ​អាច​ប្រមូល​ហត្ថលេខា​លើស​ពី​២​លាន​ ហើយបានបញ្ជូន​ហត្ថលេខាចំនួន​ ១​លាន​ ៤សែន ទៅ​កាន់​ក្រុម​ប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​រួច​ហើយ។

ប៉ុន្តែ កាល​ពី​ថ្ងៃ​ពុធ លោក កាំប៊ី ​កាហ្ស៊ុនហ្គូ (Kambi Kazungu) សមាជិក​រដ្ឋសភារបស់ PNU បាន​ប្រាប់​សមាជិក​ក្រុម​ផ្សាយ​ព័ត៌មាន​ថា ពលរដ្ឋ​កេន​យ៉ា​ភាគ​ច្រើន​បំផុត​ គាំទ្រ​ឲ្យ​មាន​ការ​ពន្យារពេល។

លោក​ កាហ្ស៊ុន​ហ្គូ អះ​អាង​ថា បាន​ប្រមូល​ហត្ថលេខាជាង​១០​លាន ដើម្បី​គាំទ្រ​កិច្ច​ប្រឹង​ប្រែងរបស់​រដ្ឋាភិបាល​ ​នៅ​ឯ​អង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិ និង​ជំរុញ​ពលរដ្ឋកេនយ៉ា​ មិន​អនុញ្ញាតឲ្យប្រទេសរបស់​ខ្លួន ស្ថិតនៅ​ក្រោម​ការ​គ្រប់​គ្រងរបស់ឥទ្ធិពល​បរទេស​នោះ​ឡើយ។ លោក ហ្ស៊ុនហ្គូ ថ្លែង​ថា៖

«វា​មិន​ល្អ​សម្រាប់រដ្ឋាភិបាល​ទេ។ វា​នឹង​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​ថា​ គ្មានការ​ព្រម​ព្រៀង​មតិ​គ្នា​ជា​ឯកច្ឆ័ន្ទ​ទៅ​លើ​បញ្ហា​ការ​ពន្យា​រពេល ហើយ​នៅ​ពេល​ដែលគ្មាន​ការ​ព្រម​ព្រៀង​មតិ​គ្នា​ជា​ឯកច្ឆ័ន្ទ​បែប​នេះ កិច្ចការ​ដ៏​ប្រសើរ​បំផុត​ដែល​ត្រូវ​ធ្វើ​នោះ​ គឺ​ត្រូវ​ទុក​ឲ្យ​តុលាការ​ឧក្រិដ្ឋ​កម្ម​អន្តរជាតិបន្ត​តែ​ម្តង​ទៅ»។

វា​មិន​ទាន់​ដឹង​ច្បាស់​នៅ​ឡើយ​ថា​តើ​នៅ​ពេល​ណាក្រុម​ប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​នឹង​ដោះស្រាយសំណើរបស់​ប្រទេស​កេនយ៉ា។ ខណៈ​ដែលអ្នក​តំណាងអង់គ្លេស បាន​សន្យា​ថា​នឹង​ស្តាប់​គ្រប់​ភាគី​ទាំង​អស់ ប៉ុន្តែ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង​បារាំង បាន​សម្តែង​ពី​ភាព​មិន​គាំទ្រ​ចំពោះការពន្យារពេល​នេះ​ទេ៕

XS
SM
MD
LG