ភ្ជាប់​ទៅ​គេហទំព័រ​ទាក់ទង

អ្នកវិភាគ៖ វិសោធន​កម្ម​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​កន្លង​មក​បម្រើ​អ្នក​នយោបាយ​​ជា​ជាង​សាធារណជន


បុរស​ម្នាក់​ដើរ​កាត់​អគារ​ក្រុម​ប្រឹក្សា​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ដែល​ជា​ស្ថាប័ន​ប្រព័ន្ធ​យុត្តិធម៌​ថ្នាក់​ខ្ពស់​ មាន​ទីតាំង​នៅ​មហាវិថី​នរោត្តម​ រាជធានីភ្នំពេញ កាល​ពី​ថ្ងៃ​អង្គារ ទី២៩ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ២០១៥។ ( ឡេង ឡែន / VOA Khmer)

សកម្ម​ជន​​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ និង​អ្នក​ច្បាប់​អន្តរជាតិ​​មើល​ឃើញ​ថា​ ច្បាប់​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​ត្រូវ​បាន​អ្នក​នយោបាយ​សើរើ​ច្រើន​លើក​ច្រើន​សារ​ដើម្បី​អំណាច​នយោបាយ​ ច្រើន​ជាង​ប្រយោជន៍​សាធារណៈ​ ខណៈ​ដែល​​អ្នក​វិភាគ​សង្គម​ និង​នយោបាយ​ខ្មែរ​អះអាង​ថា​ វិបត្តិ​សង្គម​ខ្មែរ​មុខ​ជា​នឹង​ពិបាក​ដោះស្រាយ​ ប្រសិន​បើ​អ្នក​នយោ​បាយ​​ខ្មែរ​ជាន់​ឈ្លី​តម្លៃ​នៃ​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ។​

បើ​ទោះ​ជា​ប្រទេស​កម្ពុជា​ទទួល​បាន​ច្បាប់​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​ថ្មី​មួយ​ ដែល​មាន​ខ្លឹមសារ​ល្អ​សម្រាប់​ការពារ​ប្រយោជន៍​រដ្ឋ​ និង​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ក្តី​ ក៏​រាជ​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​ និង​អ្នក​នយោបាយ​ខ្មែរ​នៅ​តែ​ខកខាន​ មិនបាន​ធានា​នូវ​ការ​គោរព​ច្បាប់​កំពូល​មួយ​នេះ​ ទាក់​ទិនឯករាជ្យ​ភាព​របស់​ប្រព័ន្ធ​តុលាការ​នោះ​ទេ។​ សកម្ម​ជនសិទ្ធិ​មនុស្ស​ និង​អ្នក​ច្បាប់​អន្តរជាតិមើល​ឃើញ​ថា​ ច្បាប់​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​ត្រូវ​បាន​អ្នក​នយោបាយ​សើរើ​ច្រើន​លើក​ច្រើន​សារ​ដើម្បី​អំណាច​នយោបាយ​ច្រើន​ជាង​ប្រយោជន៍​សាធារណៈ​ ខណៈ​ដែលអ្នក​វិភាគ​សង្គម​ និង​នយោបាយ​ខ្មែរ​អះអាង​ថា​ វិបត្តិ​សង្គម​ខ្មែរ​មុខ​ជា​នឹង​ពិបាក​ដោះស្រាយ​ ប្រសិន​បើ​អ្នក​នយោ​បាយខ្មែរ​ជាន់​ឈ្លី​តម្លៃ​នៃ​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ។​

ក្រោយ​ពី​ទទួល​បាន​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ថ្មី​មក​ ​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ក្នុង​រយៈពេល​២២​ឆ្នាំនេះមិន​ត្រឹម​តែ​ជួប​ឧបសគ្គ​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​ជា​ម្ចាស់​កម្ម​សិទ្ធិ​ដីធ្លី​ដែល​ជា​សិទ្ធិ​មូលដ្ឋាន​មួយ​របស់​មនុស្ស​ជាតិ​សម្រាប់​ការ​រស់​នៅ​សមរម្យ​នោះទេ។ ក៏​ប៉ុន្តែប្រជា​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ ថែម​ទាំង​នៅ​មិន​ទាន់​ជួប ​និង​មិន​ទាន់​ស្គាល់​ប្រព័ន្ធ​តុលាការ​មួយ​ដែលឯករាជ្យ​ និង​មិន​លំអៀងទៅ​តាម​ការ​ចង្អុល​របស់​អ្នក​មាន​អំណាច​នៅ​ក្នុង​ជួររាជ​រដ្ឋាភិបាលនៅ​ឡើយ។​

ភាព​មិន​ឯករាជ្យ​នេះ​ត្រូវ​បាន​មហាជន​មួយ​ភាគ​ធំ​គិត​ថា​ ​កើត​មក​ពី​ការ​ជះ​ទឹក​លុយ​ទៅ​លើ​ជញ្ជីង​យុត្តិ​ធម៌​របស់​តុលាការ។ ប៉ុន្តែ​ធាតុ​ពិត​សាមញ្ញ​មួយ​ ដែល​មិន​អាច​ធ្វើ​ឲ្យ​តុលាការ​ឯករាជ្យ​បាន​នោះ​គឺ​ការ​ចែក​មិន​ដាច់​ស្រឡះ​ពី​គ្នា​នៃ​ស្ថាប័ន​ធំៗ​ទាំង​បី​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋាភិបាល​ ដូច​ដែល​មាន​ចែង​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា។ ស្ថាប័ន​ទាំង​បី​នោះ​គឺ​ស្ថាប័ន​នីតិ​ប្បញ្ញតិ្ត​ ស្ថាប័ន​នីតិ​ប្រតិបត្តិ​ និង​ស្ថាប័ន​តុលាការ។​

សកម្ម​ជន​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ក្នុង​ស្រុក​ និង​ក្រុម​អ្នក​ច្បាប់​អន្តរជាតិ​យល់​ថា​ ការ​ចែក​មិន​ដាច់​នៃ​អំណាច​ទាំង​បីនេះ​ ពិត​ជា​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ពិបាក​ស្គាល់​អ្វី​ទៅ​ជាយុត្តិធម៌​ពិត​ប្រាកដ។​ ​ពួក​គេ​ថ្លែង​ថា​ កង្វះ​ឆន្ទៈ​ក្នុង​ការ​ធានា​ឲ្យ​បាន​នូវ​ការ​គោរព​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​នាំ​ឲ្យ​អំណាច​ទាំង​បី​លាយ​ឡំ​គ្នា​ ឬ​អំណាច​មួយ​ក្នុង​អំណាច​ទាំង​បី​ បាន​គ្រប​ដណ្តប់​លើ​អំណាច​ពីរ​ផ្សេង​ទៀត។​

លោក​អំ សំអាត​ ប្រធាន​បច្ចេកទេស​ស៊ើបអង្កេត​នៃ​អង្គការ​ការពារ​សិទ្ធិ​មនុស្ស​លីកាដូ​ មាន​ប្រសាសន៍ប្រាប់​ VOA ​ថា​ ទោះ​ជា​ប្រទេស​កម្ពុជា​ទទួល​បាន​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ថ្មី​ចាប់​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៩៣​ក៏ដោយ​ចុះ ​តែ​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​កម្ពុជា​មិន​ត្រូវ​បាន​គេ​ឲ្យ​តម្លៃ​យ៉ាង​ពេញលេញ​នោះទេ​ ព្រោះ​ថា ​អ្នក​នយោ​បាយ​ខ្មែរ​ចូល​ចិត្ត​ជ្រៀត​ជ្រែក​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​ ដើម្បី​ផល​ប្រយោជន៍​នយោបាយរបស់​ពួក​គេ​ ជា​ជាង​បម្រើ​ប្រយោជន៍​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ទូទៅ។

«យើង​ឃើញ​ថា​ តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៩៣​មក​ ការ​អនុវត្ត​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​វា​អត់​បាន​ពេញ​លេញ​ទេ​ ហើយ​យើង​ឃើញ​ថា​ មានតែ​កម្ពុជា​មួយ​ទេ​ ដែល​មាន​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​ហើយថែម​ទាំងមាន​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​បន្ថែម​ទៀត​ និង​មាន​ការ​ធ្វើ​វិសោធន​កម្ម​ជា​បន្ត​បន្ទាប់។ អញ្ចឹង​ហើយ​បាន​ខ្ញុំ​គិត​ថា​ ការដែល​ធ្វើ​នេះ​បាន​ន័យ​ថា​ តើ​តម្លៃ​នៃ​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​នៅ​កន្លែង​ណា?»

លោក​បន្ត​ថា ​អ្នក​នយោបាយ​ខ្មែរ​ ​ជា​ញឹក​ញាប់​ទុក​ប្រព័ន្ធ​យុត្តិធម៌​មួយ​ឡែក ដោយ​ផ្តុំ​គំនិតតាក់​តែង​បន្ថែមខ្លឹមសារ​នៃ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ ដើម្បី​បំបែក​ភាព​ទាល់​ច្រក​នយោបាយ​ ដែល​ការណ៍​នេះ​មិនត្រូវ​បាន​អ្នក​នយោបាយ​ក្នុង​សង្គម​ប្រជា​ធិបតេយ្យ​ពិត​ប្រាកដ​ធ្វើនោះ​ឡើយ។​ លោក​ពន្យល់​ថា៖​

«បើ​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​ស្រុក​គេ​ គេ​មិន​ងាយ​ទេ​ ទីមួយ​គេ​ធ្វើ​បាន​ ទាល់​តែ​ពីរ​ភាគ​បី​នៃ​រដ្ឋ​សភា​ក្នុង​ការ​ស្នើ​សុំ​ដើម្បី​ធ្វើ​វិសាធន​កម្ម។ ទីពីរ​ត្រូវ​ធ្វើ​ប្រជាមតិ​ពី​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ ទើប​អាច​ធ្វើ​វិសាធន​កម្ម​នៃ​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​បាន។​ ប៉ុន្តែ​កម្ពុជា យើង​អត់​ដែល​ឃើញ​មាន​ការ​ធ្វើ​ប្រជាមតិ​នូវ​ការ​អនុម័ត​អី​ ឲ្យ​បាន​ទូលំទូលាយ​អញ្ចឹង​ទេ​ ពីព្រោះ​យើង​គិត​ថា​ រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​កន្លង​មក​ គេ​កាត់​ក្បាល​តម្រូវ​មួក​ មិន​មែន​កាត់​មួក​តម្រូវ​ក្បាល​ទេ»។​

ការណ៍​ដែល​មិន​រវី​រវល់​ក្នុង​ការ​ធានា​ឲ្យ​បាន​នូវ​ការ​ចែក​ដាច់​ពីគ្នា​នៃ​អំណាច​ទាំងបី​នេះ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​អំណាច​នីតិ​ប្រតិបតិ្ត​នៃ​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​លូក​ដៃ​កាន់​តែ​ជ្រៅ​រហូត​ត្រូវ​ធ្វើ​ច្បាប់​ថ្មីៗ​ ដើម្បី​គ្រប់​គ្រង​ប្រព័ន្ធ​យុត្តិ​ធម៌​ដែល​ញាំញី​ដោយ​ការ​សូក​ប៉ាន់​ និង​អំពើ​ពុករលួយ។ បញ្ហានេះ​គឺ​ដោយសារ​តែ​អ្នក​នយោបាយ​ខ្មែរ​ខ្វល់​ខ្លាំង​ពី​ការ​រក្សា​អំណាច​របស់​ខ្លួន។ ​នេះ​បើ​តាម​ការ​បញ្ជាក់​របស់​អ្នក​តាមដាន​ការ​វិវត្ត​សង្គម​ និង​នយោបាយ​នៅក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ និង​តាម​របាយ​ការណ៍​ថ្មី​មួយ​របស់​វិទ្យាស្ថាន​សិទ្ធិ​មនុស្សនៃ​គណៈ​មេធាវី​អន្តរជាតិ។​

ច្បាប់​ថ្មី​ទាំង​នោះ​មិន​ត្រឹមតែ​ធ្វើ​ឲ្យ​ក្រុម​ការពារ​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ និង​អ្នក​ច្បាប់​ក្នុង​ស្រុកព្រួយ​បារម្ភ​នោះ​ទេ​ គឺ​វា​ថែម​ទាំង​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​អ្នកច្បាប់​នៅឯ​ក្រៅ​ប្រទេសកើត​ក្តី​បារម្ភ ដែលនាំឲ្យ​ពួកគេ​ស្ម័គ្រ​ចិត្ត​ពិនិត្យ​មើល​ ថា​តើ​ច្បាប់​ដែល​ធ្វើ​ឡើង​នោះ​ ស្រប​ទៅ​តាម​ធម្មនុញ្ញដែល​អាច​ធានា​ថា ​តុលាការ​អាចសម្រេច​កិច្ច​ការ​ងារ​ដោយ​ឯករាជ្យ​ភាព​ពិត​ប្រាកដ​ដែរ​ឬទេ។​

របាយ​ការណ៍​របស់​វិទ្យាស្ថាន​សិទ្ធិ​មនុស្ស​នៃ​គណៈ​មេធាវី​អន្តរជាតិ​ ​(International Bar Association Human Rights Institute) ​ដែល​ចេញ​ផ្សាយ​កាលពី​ពាក់​កណ្តាល​ខែ​កញ្ញា​កន្លង​ទៅ​នេះ​ បាន​ធ្វើ​ការ​វិភាគ​លម្អិត​ទៅលើច្បាប់​ថ្មី​បី​ស្តីពី​កំណែ​ទម្រង់​ប្រព័ន្ធ​តុលាការ​កម្ពុជា ​ដើម្បី​ស្វែង​យល់​ ថា​តើ​ច្បាប់​ទាំង​បី​នោះ​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រព័ន្ធ​តុលាការ​មាន​ឯករាជ្យ​ភាព​ ឬ​ក៏​ស្ថិត​ក្រោម​ឥទ្ធិពល​នៃ​អង្គ​នីតិ​ប្រតិបត្តិ។​

ច្បាប់​ទាំង​បី ​ដែល​មាន​តែ​តំណាង​រាស្រ្ត​នៃ​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា​បាន​អនុម័ត​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋ​សភា​កាល​ពី​ខែ​ឧសភា​ឆ្នាំ​២០១៤​នោះ​ រួម​មាន ​ច្បាប់​ស្តីពី​ការ​រៀប​ចំ​ និង​ការ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​របស់​ឧត្តម​ក្រុម​ប្រឹក្សា​នៃ​អង្គការ​ចៅក្រម​ ច្បាប់​ស្តី​ពី​លក្ខន្តិកៈ​ចៅក្រម​ និង​ព្រះរាជ​អាជ្ញា​ និង​ច្បាប់​ស្តីការ​រៀប​ចំ​ និង​ការ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​របស់​តុលាការ។​ ច្បាប់​ទាំង​អស់នេះ​ត្រូវ​បាន​អនុម័ត​ដោយ​មិន​មាន​ការ​ចូលរួម​ពី​តំណាង​រាស្រ្ត​៥៥រូបនៃ​គណបក្ស​ប្រឆាំង​ ដែល​បាន​ធ្វើ​ពហិការ​មិន​ចូល​ប្រជុំ​ក្នុង​រដ្ឋសភា​នា​គ្រា​នោះ។

នៅ​ក្នុង​ការ​សន្និដ្នាន​របស់​ខ្លួន​ ក្រុម​អ្នក​ច្បាប់​ ដែល​ពិនិត្យ​លើ​ច្បាប់​ទាំង​បី​នេះ​ បាន​បញ្ជាក់​ថា​ រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​យុតិ្ត​ធម៌​កម្ពុជា​បាន​ទទួល​តួនាទី​ដ៏មាន​អំណាច​បំផុត​ទាំង​ផ្លូវ​ច្បាប់​ និង​ការ​អនុវត្ត​ជាក់​ស្តែង​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​យុត្តិ​ធម៌​ និង​មាន​ឆន្ទានុសិទ្ធិ​ និង​ឥទ្ធិពល​ទៅលើ​ផ្នែក​ស្ទើរ​តែ​ទាំង​អស់​របស់​ចៅក្រម។ ​ រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​យុត្តិធម៌​ក៏មាន​ឥទ្ធិពល​យ៉ាង​ច្រើន​ទៅ​លើ​ផ្នែក​ថវិកា​ ធនធាន​ ការ​បណ្តុះបណ្តាល​ ការ​តែងតាំង​ ការ​ដំឡើង​តំណែង​ រយៈពេល​កាន់​តំណែង​ និង​ការ​ដកតំណែងចេញ​ នៅ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​តុលាការ​ផង​ដែរ។​

អ្នកស្រី​ Brenda Lee Edwards ​មេធាវី​មក​ពី​ប្រទេស​កាណាដា​ ​ដែល​បាន​ស្ម័គ្រ​ចិត្ត​ចូលរួម​ចំណែក​ក្នុង​ការ​ស្រាវជ្រាវ​របាយ​ការណ៍​របស់​វិទ្យាស្ថាន​សិទ្ធិ​មនុស្ស​នៃ​គណៈ​មេធាវី​អន្តរជាតិ ​ថ្លែង​នៅ​ក្នុង​សន្និសីទ​ព័ត៌មាន​កាលពី​ពាក់​កណ្តាល​ខែ​កញ្ញាកន្លង​ទៅ​នេះ​ថា​ ច្បាប់​ទាំង​បី​មិន​អាច​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រទេស​កម្ពុជា​មាន​តុល្យភាពនៃ​អំណាច​ទាំង​បីនោះ​ទេ​ ដោយ​សារ​តែ​មាន​ការ​ជ្រៀត​ជ្រែក​ពី​បុគ្គល​មក​ពី​ស្ថាប័ន​នីតិប្រតិបត្តិ​ ​ពោល​គឺ​រាជ​រដ្ឋាភិបាល។​

«យើង​បាន​ដឹង​នូវ​ភស្តុតាង​ដែល​បង្ហាញថា​ ក្រសួង​យុត្តិ​ធម៌​ ឬ​អ្នក​ឯ​ទៀត​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋាភិបាលប្រាប់​ចៅក្រម​ថា ​តើ​ត្រូវ​ធ្វើ​ការ​សម្រេច​លើ​រឿង​ក្តី​យ៉ាង​ដូច​ម្តេច»។​

អ្នក​ស្រី​សង្កត់​ធ្ងន់ថា​ ការ​ជ្រៀត​ជ្រែក​នេះ​ គឺ​មាន​លក្ខណៈ​ផ្ទុយ​ទៅ​នឹងមាត្រា​ ៥១នៃ​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ ដែល​បាន​និយាយ​យ៉ាង​ច្បាស់​ថា ​ត្រូវ​តែ​មាន​ការ​បែង​ចែក​ឲ្យ​ដាច់​ពី​គ្នា​រវាង​អំណាច​តុលាការ​ អំណាច​នីតិ​ប្បញ្ញតិ​ និង​អំណាច​នីតិ​ប្រតិបត្តិ​នៃ​រដ្ឋាភិបាល។​

មាត្រា​៥១​ថ្មី​នៃ​ច្បាប់​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ចែង​ថា៖​ «ព្រះ​រាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​អនុវត្ត​នយោបាយ​ប្រជា​ធិបតេយ្យ​ សេរី​ពហុបក្ស។​ ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ជា​ម្ចាស់​វាសនា​នៃ​ប្រទេស​ជាតិ​របស់​ខ្លួន។ អំណាច​ទាំង​អស់​ជា​របស់​ប្រជា​ពលរដ្ឋ។ ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ប្រើ​អំណាច​របស់​ខ្លួន​តាម​រយៈ​រដ្ឋសភា​ ព្រឹទ្ធ​សភា​ រាជ​រដ្ឋាភិបាល​ និង​សាលា​ជម្រះក្តី។ ​អំណាច​បែង​ចែក​ដាច់​ពី​គ្នា​រវាង​អំណាច​នីតិ​ប្បញត្តិ​ អំណាច​នីតិ​ប្រតិបត្តិ​ និង​អំណាច​តុលាការ»៕

XS
SM
MD
LG