ភ្ជាប់​ទៅ​គេហទំព័រ​ទាក់ទង

និស្សិត​អាមេរិក​ស្វែង​យល់​ពី​ការស្វែង​រក​យុត្តិធម៌​ក្នុង​រឿង​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​របស់​ខ្មែរក្រហម


និស្សិត​មួយក្រុមដែលមានគ្នា១០នាក់នេះ ធ្វើទស្សនកិច្ច​សិក្សា​មួយនៅ​កម្ពុជា​ ​ដើម្បី​ស្វែង​យល់​អំពី​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​ដែល​ត្រូវ​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ដោយ​របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ។

សាលា​សិក្សា​អន្តរជាតិ​នៃ​សាកល​វិទ្យាល័យ​កាលីហ្វ័រញ៉ា​ខាងត្បូង​ សហការ​ជាមួយ​វិទ្យាស្ថាន​មូលនិធិ​ស្សូអា (Shoa) បាន​រៀប​ចំទស្សនកិច្ច​សិក្សា​មួយនៅ​កម្ពុជា​ដល់​និស្សិត​មួយ​ក្រុម​ដែល​មាន​គា្ន​ចំនួន​១០នាក់​ដើម្បី​ស្វែង​យល់​អំពី​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​ដែល​ត្រូវ​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ដោយ​របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ។

យុត្តិធម៌​នឹង​មិន​អាចកើត​មានឲ្យ​បាន​ពេញលេញសម្រាប់​អំពើ​ឧក្រិដ្ឋ​ដ៏​ឃោរឃៅ​ប្រកបដោយ​អមនុស្ស​ធម៌​ហួស​និស្ស័យ​ដែល​ត្រូវបាន​ប្រព្រឹត្តដោយ​ខ្មែរ​ក្រហមនោះទេទោះ​បី​ជា​មាន​សាលា​ក្តី​ខ្មែរ​ក្រហម​នេះ​ក៏​ដោយ។ នេះ​បើ​តាម​សម្តី​របស់​និស្សិត​មួយ​ក្រុម​នៃ​សាកល​វិទ្យាល័យ​កាលីហ្វ័រញ៉ា​ខាងត្បូង ​(University of Southern California) ដែល​កំពុង​ធ្វើ​ទស្សនកិច្ច​សិក្សា​នៅ​កម្ពុជា។

នេះ​ជា​ដំណើរ​ទស្សនកិច្ច​សិក្សា​លើក​ទី​៣ ​ដែលត្រូវ​បាន​រៀប​ចំឡើង​ដោយ​សាលា​សិក្សា​ទំនាក់ទំនង​អន្តរជាតិ ​នៃ​សាកល​វិទ្យាល័យ​កាលីហ្វ័រញ៉ា​ខាង​ត្បូង និង​វិទ្យាសា្ថន​មូលនិធិ​ស្សូអា (Shoa Institute) ចាប់​ពី​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ​ខែឧសភា ​ដល់​ថ្ងៃ​ទី​១៧​ ខែ​មិថុនា ​ឆ្នាំ២០១១។ ក្រុម​នេះ​ត្រូវ​បាន​ដឹក​នាំ​ដោយ​បណ្ឌិត ផាត់ កុសល បង្រៀន​នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ​កាលីហ្វ័រញ៉ាខាង​ត្បូង និង​លោក​ស្រី​ការ៉ិន ឌ្យុងប៊្លុត (Karen Jungblut) នាយក​ស្រាវជ្រាវ​ និង​ឯកសារនៃ​វិទ្យាស្ថាន​មូលនិធិ​ស្សូអា។

បណ្ឌិត​ផាត់ ​កុសល​បាន​ប្រាប់​វីអូអេ​ខ្មែរ​តាម​ទូរស័ព្ទ​ថា មុន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​កម្ពុជា និស្សិត​ទាំង​នេះបាន​ចំណាយពេលពីរសប្តាហ៍​សិក្សា​នៅ​សាកល​វិទ្យាល័យ​កាលីហ្វ័រញ៉ា​ខាង​ត្បូង​អំពី​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​កម្ពុជា ​ពី​នយោបាយ​ និង​មូលហេតុ​ដែល​នាំ​ឲ្យ​កើត​មាន​អំពី​ដ៏​ឧក្រិដ្ឋ​ដែល​ជា​លទ្ធផល​នៃ​ការ​កាន់​អំណាច​របស់​ខ្មែរ​ក្រហម។ បន្ទាប់​មក​គេ​មក​ធ្វើ​ទស្សនសិក្សា​ដោយ​ផ្ទាល់​នៅ​កម្ពុជា​ចំនួន​ពីរសប្តាហ៍​ទៀត។

«គេ​មក​ធ្វើ​កម្មសិក្សា​ពីរ​អាទិត្យ ហើយ​គេ​មក​ជួប​សម្ភាស​ជាមួយ​នឹង​ឯកអគ្គរដ្ឋទូត ជា​មួយ​(មន្ត្រី​នៃ)​បណ្តា​ទូត​ផ្សេងៗ​ ជាមួយ​អង្គការ​NGO ដូចជា​DC-Cam ជាដើម ដូចជា​Center for Khmer Justice ជួបជាមួយ​និស្សិត​សាកល​វិទ្យាល័យ ​និស្សិត​នៅ​តាម​ខេត្ត ជន​ដៃ​ដល់ ជន​រងគ្រោះផ្សេងៗ ដើម្បី​ស្វែង​យល់​ថា​តើ តាម​ភូមិ​តាមឃុំ​ហ្នឹង ប្រជាជន​គាត់​យល់យ៉ាង​ណា។ មាន​យោបល់​ផ្សេងៗគ្នា​ទាក់ទង​នឹង​តុលាការ​ខ្មែរ​ក្រហម​ហ្នឹងពីព្រោះ​តុលាការ​ខ្មែរ​ក្រហម​មាន​កម្រិត​ មាន​ការខ្វះខាត​ច្រើន។ ដូច្នេះ​គេ​ចង់​ដឹង​ថា​តើ​ យុត្តិធម៌​ក្នុង​សង្គម​ហ្នឹង​ខុសគ្នា​ពី​យុត្តិធម៌​ដែល​ពួក​អន្តរជាតិ​រំពឹង​គិត​ទៅ​លើ​តុលាការ​នោះ​យ៉ាង​ណា និង​ថា​តើ​តុលាការ​ហ្នឹង​ខ្វះ​ខាត​កន្លែង​ណា​ខ្លះ»។

នាង​ដ្យេនី្នហ្វឺរ៍ ផាដីយ៉ា (Jennifer Padilla) និស្សិត​ឆ្នាំ​ទី២ ផ្នែក​ទំនាក់​ទំនង​អន្តរជាតិ ​បាន​ប្រាប់​វីអូអេ​ថា នាង​សិក្សាបាន​ច្រើន​អំពី​កម្ពុជា​តាម​រយៈ​ទស្សនកិច្ច​សិក្សា​នេះ។

«ជិត​ពីរ​សប្តាហ៍​កន្លង​មក​នេះ វា​ពិត​ជា​ប្រទីប​បំភ្លឺ​ខ្ញុំ​អំពី​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​កម្ពុជា ប្រជាពលរដ្ឋ​កម្ពុជា ​និង​វប្បធម៌​កម្ពុជា ​ពីព្រោះ​ខ្ញុំ​បាន​មក​ឃើញ​ដោយ​ផ្ទាល់ ប្រាស្រ័យ​ជាមួយ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ដោយផ្ទាល់​តាមរយៈ​សម្ភាសន៍ ​និង​តាមរយៈ​ដំណើរ​ទស្សនកិច្ច​នៅ​តាម​ខេត្តនានា។ គឺមិន​ត្រឹម​តែ​រៀន​តាម​សៀវភៅ និង​Power Point ទេ។ យើង​ពិត​ជា​បាន​ចូល​ខ្លួន​មក​ជួប​ជា​មួយ​ប្រជា​ពលរដ្ឋ។ ខ្ញុំ​គិត​ថា នេះ​ជា​វិធី​រៀន​ដ៏​ល្អ​បំផុត»។

តាម​រយៈ​ទស្សនកិច្ច​សិក្សា​នេះ​ដែរនាង​ឃេថឺរិន ប្រៃស៍ (Catherine Price) និស្សិត​ឆ្នាំទី​៣ ផ្នែក​ទំនាក់​ទំនង​អន្តរជាតិ ពាណិជ្ជកម្ម និង​នយោបាយ នៃ​សាកល​វិទ្យាល័យ​កាលីហ្វ័រញ៉ាខាង​ត្បូង ​និយាយថា ​ទោះ​បី​ជា​សាលាក្តី​គឺជា​រឿង​សំខាន់​សម្រាប់​ការស្វែង​រក​យុត្តិធម៌​ឲ្យ​ជន​រងគ្រោះ​ និង​ជា​ប្រយោជន៍​សំខាន់​សម្រាប់​ពិភពលោក​ក្តី​ ការគិតគូអភិវឌ្ឍ​សម្រាប់​អនាគត​ជារឿង​សំខាន់​ជាង។

«ខណៈដែល​តុលាការ​ជា​គំរូដែល​អាច​ផ្តល់​យុត្តិធម៌​ក្នុង​ថ្នាក់​ពិភពលោក​ ហើយ​ជា​គំរូ​របស់​រឿង​ក្តី​ដូច​គ្នានេះ​នៅ​ពេល​អនាគត ទី​បំផុត​អ្នក​ដែល​ទទួល​រង​ពីអំពើ​ប្រល័យពូជសាសន៍​សំខាន់​បំផុត។ ខ្ញុំ​គិត​ថា ​ពួក​គេ​ជា​ច្រើន​គិត​អំពី​អ្វី​ដែល​បាន​កើត​ឡើង ហើយ​អត់ឱន ​និង​បំភ្លេច។ មនុស្ស​ជា​ច្រើន​ដែល​យើង​បាន​និយាយ​ជាមួយ ​ជា​ពិសេស​យុវជន យុវតី ចង់​មើល​ទៅ​អនាគត។ គេ​ចង់​ផ្តោត​ទៅ​លើ​អនាគត។ យុវជន​ និង​យុវតី​ជា​ច្រើន​ដែល​យើង​បាន​និយាយ​ជា​មួយ​និយាយ​ថា “អ្នក​ដឹង​ទេ បរទេស​ទាំងអស់​មក​និយាយ​អំពី​អំពើ​ប្រល័យ​ពូជ​សាសន៍ ខ្មែរ​ក្រហម។ គេមិន​ដឹង​ថា មាន​រឿង​ច្រើន​ទៀត​សម្រាប់​កម្ពុជា ​ជាជាង​រឿង​ប្រល័យ​ពូជសាសន៍​តែ​មួយ​នោះ»។

ចំណែក​នាង ម៉រហ្កិន ហ្វ៊័រឡង (Morgan Furlong) និស្សិត​ឆ្នាំទី​២ ផ្នែក​ទំនាក់​ទំនង​អន្តរជាតិ ​បាន​ប្រាប់​វីអូអេខ្មែរ​តាម​ទូរស័ព្ទថា ជា​ដំបូង​នាង​យល់​ថា កិច្ច​ខិតខំ​ប្រឹង​ប្រែង​របស់​តុលាការ​ក្នុង​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​ពន្យល់​ដល់​ជនរងគ្រោះ​អំពី​ដំណើរ​ការ​តុលាការ​ និង​ការ​ស្វែង​រកយុត្តិធម៌មាន​ភាពអស្ចារ្យ​ណាស់។ ប៉ុន្តែ​នាង​និយាយ​ថា អ្វី​ដែល​គួរ​ឲ្យ​ចាប់​អារម្មណ៍​បំផុតនោះ​គឺ​នៅ​ពេល​ដែល​នាង​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​ជួប​ជន​រង​គ្រោះ​នៅ​តាម​ខេត្ត ពួកគេ​ហាក់​មិន​សូវ​យល់​អំពី​កិច្ច​ខិតខំប្រឹង​ប្រែង​របស់​តុលាការ​នេះ​ទេ។

«អ្នក​ដែល​ដឹង​អំពី​តុលាការ​អស់​សង្ឃឹម​នឹង​ការកាត់​ទោស​របស់​ឌុច ពី​៣៥ ទៅ​១៩​ឆ្នាំ ថាតើ​ពី​ព្រោះ​តែ​គេ​មិន​យល់​ ឬពីព្រោះតែ​អ្វី​ដែល​គេ​បាន​ឆ្លង​កាត់។ វាជាការណ៍​ពិបាក​សម្រាប់​ខ្ញុំ​ដែល​បាន​ឮគេ​និយាយ​ថា “យើង​បាត់​ជំនឿលើ​តុលាការ” ពី​ព្រោះ​យើង​ដឹង​អំពី​ការខិតខំប្រឹង​ប្រែង ពេលវេលា​ និង​បំណង​ល្អ​របស់​តុលាការ។ ដូច្នេះ វាជា​ការណ៍​ពិបាក​សម្រាប់​ខ្ញុំ នឹង​ឆ្លើយ​ថា តើ​តុលាការ​ផ្តល់​យុត្តិធម៌​ ឬ​មិនផ្តល់​ពីព្រោះ​តែ​ខ្ញុំ​មិនធ្លាប់​បាន​ឆ្លង​កាត់​ ដែល​ខ្ញុំ​មិន​អាច​ដឹង​អំពី​ក្តី​ឈឺ​ចាប់​របស់​ពួក​គេ​ទេ។ ដូច្នេះ​ខ្ញុំ​គិត​ថា តុលាការ​ធ្វើការ​បាន​យ៉ាង​ល្អ ហើយ​ខ្ញុំ​សង្ឃឹម​ថា ក្រោយ​ពី​រឿង​ក្តី​០០២ និង​អាច​មាន​០០៣​ និង​០០៤ ប្រជាពលរដ្ឋ​កម្ពុជានឹង​ឃើញ ​និង​មាន​អារម្មណ៍​ថា ទទួល​បាន​នូវ​ភាព​ផ្សះផ្សា​ពី​តុលាការ»។

នាង អាប៊ីហ្គែល ហ្ក្រេហ្ក (Abigal Gregg) និស្សិតឆ្នាំ​ទី​៣ ផ្នែក​នរវិទ្យានៃ​សាកល​វិទ្យាល័យ​កាលីហ្វ័រញ៉ា​ខាង​ត្បូង​និយាយ​ថា យុត្តិធម៌​កំពុងអាច​ត្រូវ​បាន​រំខាន​ដោយ​ការជ្រៀត​ជ្រែក​នយោបាយ និង​ប្រយោជន៍​បុគ្គល។

«ខ្ញុំមានអារម្មណ៍​ថា ជា​គោលការណ៍​វាជា​ការណ៍​ល្អ ប៉ុន្តែ​របៀប​ដំណើរការ​មួយ​ចំនួន​មិន​សូវ​ជា​ល្អ​ប៉ុន្មាន​ទេ។ វាហាក់​ដូច​ជា​ មាន​ពាក់​ព័ន្ធ​នឹង​នយោបាយ និង​ប្រយោជន៍​បុគ្គលដែល​ប្រឆាំង​នឹង​គោលបំណង​ជាទូទៅ​នៃ​យុត្តិធម៌។ អ្នក​ដឹង​ទេ ប្រហែល​ត្រូវ​សម្រប​សម្រួល​ខ្លះរវាង​សហគមន៍ ​និង​សាលាក្តី។ ហើយ​ខ្ញុំ​ដឹង​ថា​មាន​បណ្តឹង​រដ្ឋប្ប​វេណី។ មាន​រឿង​នេះ​មួយ​ចំនួន ប៉ុន្តែ​ខ្ញុំ​គិត​ថា រឿង​នេះ​គឺ​តែ​ជា​អ្វី​ដែល​ត្រូវ​ផ្តោត​ចម្បង​។ រឿង​នេះ​គួរ​ត្រូវ​ជា​អាទិភាព»។

ក្រុម​និស្សិត​ក៏​បាន​ដែរ​ថា​ ក្រុម​របស់​ខ្លួន​មាន​ការភ្ញាក់​ផ្អើល​ដែល​ចៅ​ក្រម​ស៊ើប​អង្កេត​បដិសេធ​ការស៊ើប​អង្កេត​បន្ថែម​ទៅ​លើ​រឿង​ក្តី​០០៣​ ហើយ​ពួក​គេ​គាំទ្រ​ឲ្យ​មាន​ការបន្ត​ការស៊ើប​អង្កេត៕

XS
SM
MD
LG