ភ្ជាប់​ទៅ​គេហទំព័រ​ទាក់ទង

សាស្ត្រាចារ្យ​ច្បាប់​អាមេរិក៖ សាលាក្តី​ខ្មែរ​ក្រហម​គ្រាន់តែ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ការ​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​បាក់ស្បាត​នៅកម្ពុជា


សៀវភៅ​ «ស្នាម​របួស​ដែល​លាក់​កំបាំង​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា៖ ចិត្តវិជ្ជា​នៃ​បទពិសោធន៍​ បាក់ស្បាត​នៅ​ក្រោយ​របប​ខ្មែរ​ក្រហម»

សៀវភៅ​ «ស្នាម​របួស​ដែល​លាក់​កំបាំង​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា​៖ ចិត្តវិជ្ជា​នៃ​បទពិសោធន៍​បាក់ស្បាត​នៅ​ក្រោយ​របប​ខ្មែរ​ក្រហម​» (Cambodia’s Hidden Scars: Trauma Psychology in the wake of the Khmer Rouge)​ ទើប​នឹង​បាន​បោះពុម្ព​ដោយ​មជ្ឈមណ្ឌល​ឯកសារ​កម្ពុជា​នៅក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​នា​ពេល​ថ្មីៗ​នេះ។

លោកស្រី​សាស្រ្តាចារ្យ​ Beth​ Van​ Schaack​ ជា​អ្នកនិពន្ធ​មួយ​រូប​របស់​សៀវភៅ​នេះ។​ លោកស្រី​សាស្រ្តាចារ្យ​បង្រៀន​នៅ​មហាវិទ្យាល័យ​ច្បាប់នៃ​សាកលវិទ្យាល័យ ​សេនថា​ ក្លារ៉ា​ (Santa​ Clara)។

លោកស្រី​សាស្រ្តាចារ្យ​ Beth​ Van​ Schaack​ ជា​អ្នកនិពន្ធ​មួយ​រូប​របស់​សៀវភៅ​នេះ។​ លោកស្រី​សាស្រ្តាចារ្យ​បង្រៀន​នៅ​មហាវិទ្យាល័យ​ច្បាប់នៃ​សាកលវិទ្យាល័យ ​សេនថា​ ក្លារ៉ា​ (Santa​ Clara)។
លោកស្រី​សាស្រ្តាចារ្យ​ Beth​ Van​ Schaack​ ជា​អ្នកនិពន្ធ​មួយ​រូប​របស់​សៀវភៅ​នេះ។​ លោកស្រី​សាស្រ្តាចារ្យ​បង្រៀន​នៅ​មហាវិទ្យាល័យ​ច្បាប់នៃ​សាកលវិទ្យាល័យ ​សេនថា​ ក្លារ៉ា​ (Santa​ Clara)។

លោកស្រី​សាស្រ្តាចារ្យ​អះអាង​ថា​ ដើម្បី​ជួយ​ជនរងគ្រោះ​ពី​របប​ខ្មែរ​ក្រហម​ឲ្យបាន​ធូរស្រាល​ពី​ បទពិសោធន៍​បាក់ស្បាត​ និង​បញ្ហា​ផ្លូវចិត្ត​ រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​គួរ​គាំទ្រ​ឲ្យមាន​ការ​បង្កើត​ គណៈកម្មការ​ស្វែងរក​ការណ៍ពិត​បែប​ផ្លូវការ​ ដែលជា​ពិធី​ផ្សះផ្សាជាតិ​មួយ​មាន​ការ​ចូលរួម​ពី​មនុស្ស​មកពី​គ្រប់​តំបន់​នៅក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ បន្ថែម​ទៅលើ​ការងារ​របស់​សាលាក្តី​ខ្មែរ​ក្រហម​ និង​ការងារ​របស់​អង្គការ​ក្រៅ​រដ្ឋាភិបាល។

នេះ​ជា​បទសម្ភាសន៍​រវាង​លោក​ ភី សុភាដា​ ពី​វីអូអេ​ខ្មែរ​ ជាមួយ​លោកស្រី​សាស្រ្តាចារ្យ Beth Van Schaack​ អំពី​សៀវភៅ​ខាងលើ​ និង​បទពិសោធន៍​របស់​លោក​ស្រីទាក់ទង​នឹង​ការ​សរសេរសៀវភៅ​នេះ៖

ហេតុអ្វី​បានជា​មាន​ផល​ប៉ះពាល់​ផ្នែក​ផ្លូវចិត្ត​ខ្លាំង​នៅក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា?

បើ​តាម​ការ​ស្រាវជ្រាវ​របស់​ពួក​ខ្ញុំ​ យើង​ឃើញ​ថា​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​មាន​ផល​ប៉ះពាល់​ផ្លូវចិត្ត​ ដែល​បណ្តាល​មកពី​ការ​ឆ្លងកាត់​រយៈពេល​យូរ​រាប់​ខែ​រាប់​ឆ្នាំ​ក្នុង​របប​ខ្មែរ​ក្រហម​ រហូតដល់​ធ្វើឲ្យ​ពួកគេ​រងគ្រោះ​នូវ​បទពិសោធន៍​បាក់ស្បាត​យ៉ាង​ខ្លាំង​បំផុត។​ ផល​ប៉ះពាល់​ ដែល​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​រងគ្រោះ​អាច​ហៅ​ថា​រោគសញ្ញា​ជំងឺ​វិបត្តិ​ផ្លូវចិត្ត​ក្រោយពី​ជួបប្រទះ​នូវ​បទពិសោធន៍​បាក់ស្បាត។​ មាន​មូលហេតុ​ពីរ​ដែល​ធ្វើឲ្យ​មាន​ផល​ប៉ះពាល់​ផ្នែក​ផ្លូវចិត្ត​ខ្លាំង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។​ ទី​មួយ​ បទពិសោធន៍​បាក់ស្បាត​នេះ​មាន​លក្ខណៈ​ខ្លាំងក្លា​ដែល​ប៉ះពាល់​សង្គម​ទាំងមូល​ ដែល​ធ្វើឲ្យ​សង្គម​ទាំងមូល​ក្រឡាប់ចាក់​ ដោយសារ​តែ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ភាគច្រើន​បាន​បាត់បង់​សមាជិក​គ្រួសារ​ ឬ​អ្នក​ជាទី​ស្រឡាញ់​របស់​ខ្លួន​នៅក្នុង​របប​ខ្មែរ​ក្រហម។​ ហើយ​ទី​ពីរ​ ដោយសារតែ​គ្មាន​កិច្ច​ប្រឹងប្រែង​ណាមួយ​ក្នុងការ​បង្កើត​ឲ្យមាន​ចលនា​រក​យុត្តិធម៌​នៅក្រោយ​របប​ខ្មែរ​ក្រហម​ ដែល​ជនរងគ្រោះ​ម្នាក់​ៗ​អាច​មាន​ឱកាស​ធ្វើ​ជា​សាក្សី​អំពី​អ្វី​ដែល​បាន​កើតឡើង​ចំពោះ​ពួកគេ​ និង​រៀបរាប់​ពី​ទុក្ខលំបាក​ឈឺចាប់​របស់​ពួកគេ​ ហើយ​យើង​ក៏​ឃើញ​ថា​ មិនមាន​ការ​សរសេរ​ពី​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ក្នុង​របប​ខ្មែរ​ក្រហម​ឲ្យបាន​ជាក់លាក់​ណាមួយ​នោះ​ទេ​នៅក្នុង​សម័យ​រដ្ឋាភិបាល​ដែល​គាំទ្រ​ដោយ​ប្រទេស​វៀតណាម។​ ដូច​ដែល​យើង​បាន​ដឹង​ហើយ​ថា​ សៀវភៅ​ប្រើប្រាស់​នៅតាម​សាលារៀន​ មិនមាន​បញ្ចូល​ ប្រវត្តិសាស្រ្ត​របប​ខ្មែរ​ក្រហម​ទៅក្នុង​ហ្នឹង​ទេ​ ដែល​ធ្វើឲ្យ​ក្មេង​ៗ​មិន​បាន​ទទួល​ចំណេះដឹង​ជ្រាលជ្រៅ​អំពី​អ្វី​ដែល​ឪពុក​ម្តាយ​ ឬ​ជីដូន​ជីតា​របស់​ពួកគេ​បាន​ជួបប្រទះ។​ ហេតុ​ដូច្នេះ​ហើយ​ បាន​ជា​បញ្ហា​ដែល​បណ្តាល​មកពី​បទពិសោធន៍​បាក់ស្បាត​នៅតែ​មិន​ត្រូវបាន​ដោះស្រាយ​ដដែល។​ ហើយ​ឥឡូវ​នេះ​ យើង​មាន​សាលាក្តី​ខ្មែរ​ក្រហម​ ដែល​បាន​ធ្វើឲ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​រំឭក​ឡើងវិញ​អំពី​បទពិសោធន៍​ឈឺចាប់​របស់​ពួកគេ​ ហើយ​យើង​ត្រូវតែ​ទទួលស្គាល់​ការណ៍​ពិត​ដែល​ថា​ ស្នាម​របួស​នេះ​មិនទាន់​បាន​ព្យាបាល​នៅឡើយ​ទេ​ ដោយសារតែ​គ្មាន​ការ​ឆ្លើយតប​ផ្តោតលើ​សង្គម​ទាំងមូល​ចំពោះ​រឿង​ឈឺចាប់​បាក់ស្បាត​ដែល​បាន​កើតឡើង​ និង​ដោយសារ​តែ​គ្មាន​ឱកាស​ក្នុងការ​ទទួល​បាន​យុត្តិធម៌​ណាមួយ​ ឬ​ការ​ស្ងប់អារម្មណ៍​នោះ​ទេ​ ពីព្រោះថា​សង្គម​បាន​ដំណើរការ​ទៅមុខ​ ហើយ​មនុស្ស​ម្នាក់​ៗ​ត្រឡប់​ទៅ​គិតគូរ​ពី​ជីវភាព​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​របស់​ខ្លួន​ និង​ព្យាយាម​កសាង​ជីវិត​ថ្មី​ឡើងវិញ​ដោយ​ខ្លួន​ពួកគេ​ផ្ទាល់។​ សរុប​សេចក្តី​មក​ ចំណុច​មួយ​ដែល​ជំរុញឲ្យ​យើង​សរសេរ​សៀវភៅ​នេះ​ គឺ​យើង​ចង់​ផ្តោត​ទៅលើ​បញ្ហា​សុខភាព​ផ្លូវចិត្ត​ឲ្យ​កាន់តែ​ទូលំទូលាយ​បន្ថែម​ទៀត។

ដោយសារតែ​លោកស្រី​សាស្រ្តាចារ្យ​បាន​លើកឡើង​ពី​ការ​ពាក់ព័ន្ធ​របស់​សាលាក្តី​ខ្មែរ​ក្រហម ជាមួយនឹង​បញ្ហា​សុខភាព​ផ្លូវចិត្ត​នៅក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ តើ​លោកស្រី​សាស្រ្តាចារ្យ​គិត​ថា​ សាលាក្តី​ខ្មែរ​ក្រហម​អាច​ជួយ​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​សុខភាព​ផ្លូវចិត្ត​នេះ​បាន​យ៉ាងម៉េច​ដែរ​ បាទ?

មាន​វិធី​ជា​ច្រើន​ដែល​សាលាក្តី​ខ្មែរ​ក្រហម​អាច​មាន​ប្រយោជន៍​ចំពោះ​ជនរងគ្រោះ​នីមួយៗ​ ក៏​ដូចជា​សង្គម​ទាំងមូល។​ សម្រាប់​ជនរងគ្រោះ​នីមួយៗ​ដែល​ចូលរួម​ផ្ទាល់​នៅក្នុង​ដំណើរការ​របស់​តុលាការ​ ពួកគេ​នឹង​មាន​ឱកាស​ធ្វើជា​សាក្សី​ មាន​ឱកាស​រៀបរាប់​ពី​រឿងរ៉ាវ​របស់​ពួកគេ​តាម​បែបបទ​ផ្លូវការ​ មាន​ឱកាស​ក្នុងការ​ធ្វើឲ្យ​គេ​ទទួលស្គាល់​ពី​រឿងរ៉ាវ​របស់​ខ្លួន​ និង​មាន​ឱកាស​ក្នុងការ​ប្រឈម​ជាមួយនឹង​ជនជាប់ចោទ​ ដែល​ពួកគេ​គិត​ថា​ជា​អ្នក​ទទួល​ខុសត្រូវ​ចំពោះ​អ្វី​ដែល​បាន​កើតឡើង​ចំពោះ​ពួកគេ​ និង​ចំពោះ​សមាជិក​គ្រួសារ​របស់​ពួកគេ។​ ពួកគេ​មាន​ឱកាស​ក្នុងការ​ចុះ​ឈ្មោះ​ជា​ជនរងគ្រោះ​ផ្លូវការ​ ឬ​ ដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី​នៅក្នុង​តុលាការ​ និង​មាន​ឱកាស​ស្តាប់​សាលក្រម​របស់​តុលាការ​ដែល​ចោទប្រកាន់​ជនជាប់ចោទ​ជា​ផ្លូវការ​ឲ្យ​ទទួលខុសត្រូវ​ចំពោះមុខ​ច្បាប់​ និង​សាលក្រម​ដែល​ប្រាប់​អំពី​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ច្បាស់លាស់​មួយ​នៃ​អ្វី​ដែល​បាន​កើតឡើង​ ឬ​ទម្រង់​នៃ​ការ​ជិៈជាន់​កៀបសង្កត់​ និង​អំពើ​ហិង្សា​ក្រោម​របប​ខ្មែរ​ក្រហម។​ ករណី​ហ្នឹង​អាច​ធ្វើឲ្យ​អ្នក​ដែល​ធ្លាប់​បាន​គិត​ថា​សង្គម​ខ្មែរ​ជា​សង្គម​មិនមាន​ការ​ទទួលខុសត្រូវ​ មាន​អារម្មណ៍​ថា​ ពួកគេ​ទទួលបាន​យុត្តិធម៌​ដែល​អាច​ធ្វើឲ្យ​ពួកគេ​ស្ងប់​អារម្មណ៍​បាន។

សម្រាប់​ជនរងគ្រោះ​ដែល​មិនមាន​លទ្ធភាព​ចូលរួម​ផ្ទាល់​នៅ​ក្នុង​ដំណើរការ​របស់​តុលាការ​ ដោយសារតែ​ពួកគេ​មិន​ចង់​ធ្វើជា​ដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី​ ឬ​មិន​បាន​ផ្តល់​ភស្តុតាង​ផ្ទាល់​ប្រឆាំង​នឹង​ជនជាប់ចោទ​ ឬ​មិនមាន​គេ​អញ្ជើញ​ពួកគេ​ឲ្យធ្វើ​ដូច្នេះ​ ឬ​តំបន់​ដែល​ពួកគេ​រស់នៅ​ក្នុង​របប​ខ្មែរ​ក្រហម​មិន​ស្ថិត​ក្នុង​បទ​ចោទប្រកាន់​របស់​តុលាការ​ជាដើម។​ ប៉ុន្តែ​ពួកគេ​មាន​ឱកាស​ក្នុងការ​ឃើញ​តុលាការ​រក​យុត្តិធម៌​ជូន​ពួកគេ​ និង​ប្រកាស​សាលក្រម​ជា​សាធារណៈ។​ យើង​ឃើញ​មាន​ការ​ចុះ​ផ្សព្វផ្សាយ​ដល់​សហគមន៍​យ៉ាង​ល្អ​ដែល​សាលាក្តី​ខ្មែរ​ក្រហម​ និង​អង្គការ​ក្រៅ​រដ្ឋាភិបាល​កំពុង​ធ្វើ​ ដែល​ជំរុញឲ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ភាគច្រើន​មាន​អារម្មណ៍​ថា​ពួកគេ​កំពុង​ចូលរួម​នៅក្នុង​ដំណើរការ​របស់​តុលាការ។​ អង្គការ​ក្រៅ​រដ្ឋាភិបាល​ជាច្រើន​ ដូចជា​មជ្ឈមណ្ឌល​ឯកសារ​កម្ពុជា​ជាដើម​ កំពុង​ធ្វើការ​យ៉ាង​អស្ចារ្យ​ក្នុងការ​នាំយក​ប្រជាពលរដ្ឋ​ពី​តំបន់​ជនបទ​មកកាន់​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ​ដើម្បី​មើល​ដំណើរការ​កាត់ក្តី​ ដូច្នេះ​ពួកគេ​អាច​យល់​ពី​អ្វី​ដែល​កំពុង​កើតឡើង​ ហើយ​ពួកគេ​អាច​នាំយក​ចំណេះដឹង​ទាំងនោះ​ត្រឡប់​ទៅកាន់​សហគមន៍​របស់​ខ្លួន​វិញ​ ហើយ​យើង​ឃើញ​មាន​ការ​រៀបចំ​វេទិការ​សាធារណៈ​អំពី​សាលាក្តី​ខ្មែរ​ក្រហម​ អំពី​សំណុំរឿង​នៅក្នុង​តុលាការ​ អំពី​គំនិត​ច្បាប់​ និង​ការ​អះអាង​និង​ទ្រឹស្តី​អំពី​ការ​ទទួលខុសត្រូវ​ ដែល​កំពុង​ពិភាក្សា​ដេញដោល​នៅ​ខាង​ផ្នែក​ច្បាប់​ជាដើម​ នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស​កម្ពុជា។​ ដូច្នេះ​យើង​ឃើញ​ថា​មាន​យន្តការ​ទទួលខុស​ត្រូវ​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស​ ដែល​ទោះបីជា​អ្នក​មិនបាន​ចូលរួម​ដោយផ្ទាល់​នៅក្នុង​ដំណើរការ​របស់​តុលាការ​ក៏ដោយ ក៏​អ្នក​អាច​ទទួលបាន​ប្រយោជន៍​តាមរយៈ​ការ​ចុះ​ផ្សព្វផ្សាយ​ដល់​សហគមន៍​ និង​ការ​អប់រំ​ទាំងនោះ​ដែរ។

ដូច្នេះ ​តើ​លោកស្រី​សាស្រ្តាចារ្យ​គិត​ថា​ យុត្តិធម៌​ដែល​កំពុង​ផ្តល់ឲ្យ​ដោយ​សាលាក្តី​ខ្មែរ​ក្រហម​ គ្រប់គ្រាន់​សម្រាប់​ជួយ​ជនរងគ្រោះ​ឲ្យបាន​ធូរស្បើយ​ពី​បទពិសោធន៍​បាក់ស្បាត​ និង​ព្យាបាល​បញ្ហា​ផ្លូវចិត្ត​របស់​ពួកគេ​បាន​ដែរ​ឬ​ទេ?

ខ្ញុំ​គិត​ថា​ វា​ពិបាក​ក្នុងការ​និយាយ​ថា​យុត្តិធម៌​ដែល​ផ្តល់ឲ្យ​ដោយ​តុលាការ​ហ្នឹង​អាច​ជួយ​ពួកគេ​ ដោយផ្ទាល់​នោះ​ទេ។​ ប៉ុន្តែ​ ខ្ញុំ​គិត​ថា​ សម្រាប់​មនុស្ស​ភាគច្រើន​ដែល​មាន​បញ្ហា​ដោយសារ​អារម្មណ៍​អយុត្តិធម៌​អស់​រយៈពេល​យ៉ាង​យូរ​មកហើយ​ ពួកគេ​សង្ឃឹម​ថា​ ដំណើរការ​របស់​តុលាការ​នឹង​ជួយ​កាត់បន្ថយ​អារម្មណ៍​ភ័យព្រួយ​ទាំងនោះ​បាន។​ អ្នក​ដឹង​ទេ​ គោលបំណង​មួយ​របស់​សៀវភៅ​ដែល​ពួកខ្ញុំ​បាន​សរសេរ​ហ្នឹង​ គឺ​ដើម្បី​អះអាង​ថា​តុលាការ​តែមួយ​មិន​គ្រប់គ្រាន់​ទេ​ យើង​ត្រូវការ​ឲ្យមាន​គោលនយោបាយ​សុខភាព​ផ្លូវចិត្ត​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស​បង្កើតឡើង​ដោយ​ រដ្ឋាភិបាល​នៅក្នុង​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ​ ដែល​អាចឲ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស​ទទួល​បាន​ ផលប្រយោជន៍​ពី​គោលនយោបាយ​នេះ។​ អនុសាសន៍​មួយ​ដែល​យើងខ្ញុំ​បាន​លើកឡើង​ គឺ​ការ​បង្កើត​មជ្ឈមណ្ឌល​សុខភាព​ផ្លូវចិត្ត​ដែល​នឹង​ធ្វើការ​ជាមួយនឹង​គ្រូព្យបាល​នៅតាម​តំបន់​ជនបទ​ ដើម្បី​បង្កើត​គ្លីនិក​នៅតាម​តំបន់​ជនបទ​នីមួយៗ​ និង​ការ​ប្រជុំ​ជា​ក្រុម​របស់​ជនរងគ្រោះ​ជាដើម​ ដើម្បី​ព្យាយាម​គាំទ្រ​ការងារ​របស់​តុលាការ​ និង​ថែមទាំង​បន្ត​ការងារ​ទៅ​មុខ​ទៀត​ ពីព្រោះថា​តុលាការ​មិនមែន​ជា​អ្វី​ដែល​បង្កើតឡើង​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ផ្នែក​ វេជ្ជសាស្រ្ត​នោះទេ។​ គោលបំណង​របស់​តុលាការ​គឺ​មិនមែន​ដើម្បី​ព្យាបាល​សង្គម​ទាំងមូល​នោះទេ​ ប៉ុន្តែ​នៅពេល​ដែល​ជនរងគ្រោះ​មាន​អារម្មណ៍​ថា​ ខ្លួន​ទទួល​បាន​យុត្តិធម៌​ នោះ​គឺជា​ផ្នែក​ដ៏​សំខាន់​មួយ​ក្នុងការ​ព្យាបាល​សង្គម​ទាំងមូល​ឲ្យ​ដំណើរការ​ទៅមុខ។

តើ​មាន​យន្តការ​ណា​ផ្សេង​ទៀតទេ​ ដែល​លោកស្រី​សាស្រ្តាចារ្យ​គិត​ថា​មាន​សារៈសំខាន់​ខ្លាំង​ បន្ថែម​ទៅលើ​ការងារ​របស់​តុលាការ?

នេះ​ជា​សំណួរ​ដ៏​ល្អ​បំផុត។​ យើង​ឃើញ​ថា​ យន្តការ​ណាមួយ​ក៏ដោយ​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​យុត្តិធម៌​ ក្រោយ​សម័យ​សង្រ្គាម​គឺ​មាន​គុណប្រយោជន៍​ទាំងអស់​ ដូច្នេះ​សាលាក្តី​ខ្មែរ​ក្រហម​គឺជា​ផ្នែក​សំខាន់​មួយ​ក្នុង​ហ្នឹង​ដែរ​ ប៉ុន្តែ​យើង​ក៏​ដឹង​ផងដែរ​ថា​ តុលាការ​ហ្នឹង​មាន​កំហិត​របស់​ខ្លួន​ ដោយសារតែ​តុលាការ​ហ្នឹង​កាត់ទោស​តែ​ជនជាប់ចោទ​ប៉ុន្មាន​នាក់​ប៉ុណ្ណោះ​ យើង​ឃើញ​ថា​មាន​ជនជាប់ចោទ​ជាច្រើន​នាក់​ទៀត​ដែល​មិនបាន​យកមក​កាត់ទោស​ និង​មាន​ជនរងគ្រោះ​ជាច្រើន​ដែល​មិនមាន​ឱកាស​ចូលរួម​នៅក្នុង​ដំណើរការ​របស់​តុលាការ។​ អ្នក​ដឹង​ទេ​ ការ​ផ្តល់​នូវ​យន្តការ​ផ្សេងៗ​បន្ថែម​ទៀត​សម្រាប់ឲ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ជាច្រើន​បាន​ចូលរួម​ដើម្បី​ដោះស្រាយ​បទឧក្រិដ្ឋ​កាលពី​អតីតកាល​ គឺជា​ព្រឹត្តិការណ៍​ដ៏​សំខាន់​មួយ​ដើម្បី​គាំទ្រ​ការងារ​របស់​សាលាក្តី​ខ្មែរ​ក្រហម​ ដែល​មាន​កម្រិត​របស់​ខ្លួន​ ហើយ​ដែល​យើង​ទាំងអស់គ្នា​ដឹង​ថា​ តុលាការ​ហ្នឹង​មិនទាន់​ផ្តល់​យុត្តិធម៌​ពេញលេញ​ជូន​ប្រទេស​កម្ពុជា​នៅឡើយ​ទេ។​ មនុស្ស​ជាច្រើន​រួមទាំង​ខ្លួន​ខ្ញុំផ្ទាល់​បាន​ពិភាក្សា​ដេញដោល​ថា​ វា​ពិតជា​គំរូ​ដ៏​ល្អ​មួយ​ក្នុងការ​មាន​ទម្រង់​ខ្លះ​នៃ​គណៈកម្មការ​ស្វែងរក​ការណ៍ពិត​បែប​ផ្លូវការ​មួយ។​ អ្នក​ដឹង​ទេ​ យើង​គួរមាន​យន្តការ​មួយ​ ដែល​អ្នក​អាច​ស្រមៃ​ថា​ មនុស្ស​ជាច្រើន​មកពី​គ្រប់​តំបន់​នៅក្នុង​ប្រទេស​មក​ចូលរួម​ទាំងអស់​គ្នា​ ដោយ​ ក្នុងនោះ​ រដ្ឋាភិបាល​បាន​ចូលរួម​យ៉ាង​សកម្ម​ដើម្បី​រៀបចំ​ពិធី​ផ្សះផ្សា​មួយ​ ឬក៏​អ្វីមួយ​ដែល​មនុស្ស​ទាំងអស់​ក្នុង​ប្រទេស​អាច​ចូលរួម​បាន​ និង​ថែមទាំង​មាន​ការ​គាំទ្រ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​នៅពី​ក្រោយ​ផងដែរ។

តើ​លោកស្រី​សាស្រ្តាចារ្យ​គិត​ថា​ អំពើ​ហិង្សា​ឃោរឃៅ​នេះ​ជះ​ឥទ្ធិពល​យ៉ាងម៉េច​ដែរ​ដល់​អ្នក​ជំនាន់​ក្រោយ?

ផ្នែក​មួយ​នៅក្នុង​សៀវភៅ​ហ្នឹង​ផ្តោតលើ​បទពិសោធន៍​បាក់ស្បាត​ឆ្លង​ជំនាន់​ ដោយ​បាន​បង្ហាញ​ថា​ ដោយសារតែ​ឪពុក​ម្តាយ​មាន​បញ្ហា​ផ្លូវចិត្ត​អស់​រយៈពេល​យូរ​មកហើយ​ បញ្ហា​នេះ​អាច​លេចឡើង​ក្នុង​រូបភាព​ជា​ការ​ប្រើប្រាស់​គ្រឿងញៀន​ អំពើ​ហិង្សា​លើ​រូបរាង​កាយ​ ការ​បាក់​ទឹកចិត្ត​ និង​ ការ​មិនមាន​លទ្ធភាព​បង្កើត​ទំនាក់ទំនង​ផ្លូវ​អារម្មណ៍​បាន​ល្អ​ជាមួយ​អ្នកដទៃ​ ហើយ​កូនៗ​របស់​អ្នក​ទាំងនោះ​នៅទីបំផុត​បាន​រងគ្រោះ​ក្នុង​ទំនាក់ទនង​ទាំងនោះ​ ហើយ​ពួកគេ​មិនមាន​ចំណង​ទាក់ទង​ផ្លូវ​អារម្មណ៍​ដែល​មាន​ការ​គាំទ្រ​ជាមួយ​ឪពុក​ម្តាយ​របស់​ពួកគេ​ ដូច​អ្នក​ដែល​ធំ​ដឹងក្តី​នៅក្នុង​សង្គម​ល្អ​ដែល​មិន​ធ្លាប់​ជួប​បញ្ហា​អស់​ទាំងនេះ​នោះទេ។​ ដូច្នេះ​អ្វី​ដែល​យើង​អាច​ឃើញ​គឺ​ការ​កើតឡើង​ដូចគ្នា​មួយចំនួន​ទៅនឹង​បញ្ហា​ផ្លូវចិត្ត​របស់​អ្នក​ជំនាន់​មុន​ចំពោះ​អ្នក​ជំនាន់​ក្រោយ។​ ការ​ស្រាវជ្រាវ​ជាច្រើន​ដែល​បាន​ធ្វើឡើង​នៅក្រោយ​សម័យ​សម្លាប់​រង្គាល​បាន​បង្ហាញ​ថា​ អ្នក​ដែល​រស់រាន​មាន​ជីវិត​ពី​សម័យ​នោះ​ ជារឿយៗ​បង្ហាញ​បញ្ហា​ទាំងនេះ​នៅ​ក្នុង​គ្រួសារ​របស់​ខ្លួន​ ហើយ​យើង​ក៏​ឃើញ​បញ្ហា​ហ្នឹង​កើតឡើង​នៅក្នុង​គ្រួសារ​របស់​អ្នក​រស់រាន​មាន​ជីវិត​ពី​ការ​កាប់​សម្លាប់​រង្គាល​នៅក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ និង​ប្រទេស​រ្វ៉ាន់ដា​ផងដែរ។​ ដូច្នេះ​ វា​ពិតជា​សំខាន់​ណាស់​ក្នុងការ​ជួយ​គាំទ្រ​ឪពុកម្តាយ​ទាំងអស់​នោះ​ ដូច្នេះ​កូនៗ​របស់​ពួកគេ​អាច​បាន​ផល​ពី​ហ្នឹង​ ដោយ​ពួកគេ​អាច​ធំធាត់​នៅក្នុង​គ្រួសារ​ដែល​មាន​ភាព​សប្បាយ​រីករាយ​ និង​សុខដុមរមនា។

បន្ថែម​ទៅលើ​យុត្តិធម៌​ដែល​កំពុងតែ​ផ្តល់ឲ្យ​ដោយ​សាលាក្តី​ខ្មែរ​ក្រហម​ ហើយ​ប្រសិនបើ​មាន​ គណៈកម្មការ​ស្វែងរក​ការណ៍ពិត​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស​ជា​ផ្លូវការ​ដែល​រៀបចំឡើង​ដោយ​រដ្ឋាភិបាល​ ដូច្នេះ​តើ​លោកស្រី​សាស្រ្តាចារ្យ​គិត​ថា​ វា​គ្រប់គ្រាន់​សម្រាប់​ការពារ​បញ្ហា​ផ្លូវចិត្ត​នេះ​កុំឲ្យ​ កើតឡើង​ម្តងទៀត​នៅ​ថ្ងៃ​អនាគត​ទេ​ ខ្ញុំ​ចង់​មាន​ន័យ​ថា​សម្រាប់​អ្នក​ជំនាន់​ក្រោយៗ​ទៀត?

វា​ពិតជា​លំបាក​ណាស់​ក្នុងការ​ដឹង​ថា​អ្វី​ដែល​គ្រប់គ្រាន់​នោះ​ ហើយ​យើង​ឃើញ​ថា​មិនមាន​ ធនធាន​គ្រប់គ្រាន់​ដើម្បី​ធ្វើ​អ្វី​ផ្សេងៗ​ដែល​ល្អ​ពេញលេញ​ ដើម្បី​ដោះស្រាយ​នឹង​ពិភពលលោក​ ដែល​មិនមាន​លក្ខណៈ​ល្អ​ឥតខ្ចោះ​ និង​មិនមាន​ធនធាន​គ្រប់គ្រាន់​នោះទេ​ ប៉ុន្តែ​ខ្ញុំ​គិត​ថា​ វា​ពិតជា​សំខាន់​ក្នុងការ​ធ្វើ​កាន់តែ​ច្រើន​កាន់តែ​ល្អ។​ ខ្ញុំ​គិត​ថា​ វា​មិនទាន់​យឺតពេល​នោះទេ​ ហើយ​ខ្ញុំ​គិត​ថា​ វា​ងាយស្រួល​ក្នុងការ​និយាយ​ថា​ វា​យឺតពេល​ក្នុងការ​យកចិត្តទុកដាក់​ចំពោះ​អ្នក​ជំនាន់​នេះ​ ហើយ​ខ្ញុំ​ជឿ​ថា​ វា​មិន​ត្រឹមត្រូវ​ទាំងអស់​នោះទេ។​ ពួកគាត់​សមតែ​ទទួលបាន​ការយកចិត្តទុកដាក់​ ដោយសារ​ពួកគាត់​ជួបប្រទះ​ព្រឹត្តិការណ៍​ដ៏​មិនគួរ​ឲ្យ​ជឿ​ ហើយ​ពួកគាត់​បាន​រស់រាន​មាន​ជីវិត​ពី​ព្រឹត្តិការណ៍​ហ្នឹង​ ដូច្នេះ​ពួកគាត់​សមនឹង​ទទួលបាន​ការគាំទ្រ​ និង​ជំនួយ​ផ្សេងៗ​ពី​រដ្ឋាភិបាល​ និង​សហគមន៍​អន្តរជាតិ។​ យើង​មាន​ការ​ទទួលខុសត្រូវ​ខ្លះ​ទាំងអស់គ្នា​ ក្នុងការ​ធ្វើឲ្យ​អំពើ​ប្រល័យ​ពូជសាសន៍​កើតឡើង​ ដូច្នេះ​ខ្ញុំ​គិត​ថា​ វា​មាន​សារៈសំខាន់​ក្នុងការ​ធ្វើឲ្យ​បាន​កាន់តែ​ច្រើន​ដូច​ដែល​អាច​ធ្វើ​ទៅរួច​ ជាពិសេស​នៅពេល​ដែល​សាលាក្តី​ខ្មែរ​ក្រហម​កំពុង​ដំណើរការ​ ពីព្រោះថា​គេ​ឃើញ​មានការ​ផ្តោតលើ​សម័យ​ខ្មែរ​ក្រហម​ មាន​ចរន្ត​វិវត្ត​ទៅមុខ​ មាន​ការយកចិត្តទុកដាក់​ចំពោះ​បញ្ហា​ហ្នឹង​ ទាំង​ក្រុម​អ្នក​ផ្តល់​ជំនួយ​អន្តរជាតិ​ ទាំង​មូលនិធិ​ផ្សេងៗ​ និង​ទាំង​សង្គមស៊ីវិល​បាន​ចូលរួម​នៅក្នុង​ដំណើរការ​នេះ​ ដូច្នេះ​នេះ​ជា​ដំណាក់កាល​ ដែល​រដ្ឋាភិបាល​អាច​ទាញ​ប្រយោជន៍​ពី​ហ្នឹង​ដើម្បី​ធ្វើការ​ពិចារណា​អំពី​បញ្ហា​សុខភាព​ផ្លូវចិត្ត​ និង​យុត្តិធម៌​ក្រោយ​សម័យ​សង្រ្គាម​ឲ្យបាន​ទូលំទូលាយ​បន្ថែមទៀត។

តើ​លោកស្រី​សាស្រ្តាចារ្យ​មាន​អនុសាសន៍​សម្រាប់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ រដ្ឋាភិបាល​ ក្រុម​ជំនួយ​អន្តរជាតិ​ និង​ភាគី​ពាក់ព័ន្ធ​ផ្សេងៗ​ទៀត​យ៉ាងដូចម្តេច​ ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ «ស្នាម​របួស​ដែល​កប់​បាត់​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា»​ ឬ​បញ្ហា​សុខភាព​ផ្លូវចិត្ត​នេះ?

នេះ​ជា​សំណួរ​ដ៏​ល្អ។​ សង្គមស៊ីវិល​បាន​ធ្វើការ​យ៉ាង​ល្អ​ចំពោះ​បញ្ហា​ហ្នឹង​ ហើយ​សហគមន៍​អន្តរជាតិ​ និង​មូលនិធិ​អន្តរជាតិ​ផ្សេងៗ​ដែល​ធ្វើការ​លើ​រឿង​យុត្តិធម៌​ ចាំបាច់​ត្រូវតែ​បន្ត​គាំទ្រ​កិច្ចការ​ហ្នឹង។​ ខ្ញុំ​គិត​ថា​ វា​ក៏​មាន​សារៈសំខាន់​ផងដែរ​សម្រាប់​តុលាការ​ក្នុងការ​គិតគូរ​ឲ្យបាន​ ដិតដល់​ចំពោះ​បញ្ហា​សំណង។​ សំណង​នៅក្នុង​សំណុំរឿង​របស់​ឌុច​បាន​ធ្វើឲ្យ​ជនរងគ្រោះ​ជាច្រើន​ខកចិត្ត​ ហើយ​ចំពោះ​សំណុំរឿង​ ០០២​ វិញ​ តុលាការ​គួរ​គិតគូរ​ឲ្យបាន​ដិតដល់​អំពី​ថា​តើ​អ្វី​ដែល​ខ្លួន​កំពុងធ្វើ​អាច​ពាំនាំ​យុត្តិធម៌​មកជូន​ជនរងគ្រោះ​បាន​ឬទេ​ ហើយ​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​ក៏​គួរ​ផ្តល់​អាទិភាព​ដល់​បញ្ហា​សុខភាព​ផ្លូវចិត្ត​នៅក្នុង​ប្រព័ន្ធ​សេវា​សុខភាព​ទូទៅ​របស់​ខ្លួន​ផងដែរ។​ ជារឿយៗ​ បញ្ហា​សុខភាព​ផ្លូវចិត្ត​អាច​បង្ក​ឲ្យមាន​បញ្ហា​ផ្សេងៗ​នៅក្នុង​សង្គម​ ដូចជា​ការ​ប្រើប្រាស់​គ្រឿងញៀន​ ឬ​អំពើ​ហិង្សា​លើ​រូបរាង​កាយ​ ហើយ​ប្រសិនបើ​អ្នក​អាច​រកឃើញ​មូលហេតុ​ស្នូល​ អ្នក​អាច​ជួយ​ការពារ​បញ្ហា​ទាំងនេះ​មិនឲ្យ​កើតឡើង​បាន​ខ្លះ​ ដូច្នេះ​យើង​ចង់ឃើញ​រដ្ឋាភិបាល​ និង​សហគមន៍​ផ្តល់​ជំនួយ​ ផ្តល់ថវិកា​បន្ថែម​ទៀត​សម្រាប់​ជួយ​ផ្នែក​សុខភាព​ផ្លូវចិត្ត​នៅក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។​ ចំណុច​មួយ​ទៀត​ គឺ​យើង​ត្រូវ​ពន្យល់​អប់រំ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ថា​ នៅពេល​ដែល​អ្នក​មាន​បញ្ហា​ផ្លូវចិត្ត​ អ្នក​មិនមែន​តែ​ឯកឯង​ទេ​ អ្នក​មិន​ខុសប្លែក​ពី​គេ​ទេ​ វា​មិនមែន​ជា​បញ្ហា​សម្រាប់​តែ​អ្នក​ទេ​ វា​ជា​បញ្ហា​សុខភាព​ផ្លូវចិត្ត​ដែល​អាច​ព្យាបាល​បាន។​ ហើយ​យើង​សង្ឃឹម​ថា​ ពួកគេ​មិន​រងទុក្ខ​ដោយ​ស្ងៀមស្ងាត់​នោះ​ទេ​ ដែល​ពួកគេ​អាច​មាន​កន្លែង​ ដែល​ពួកគេ​អាច​រក​ជំនួយ​ រក​អ្នក​ដែល​ពួកគេ​អាច​ពិភាក្សា​ពី​បទពិសោធន៍​បញ្ហា​ផ្លូវចិត្ត​របស់​ពួកគេ​បាន។​ ហើយ​យើង​ក៏​សង្ឃឹម​ដែរ​ថា​ មាន​ធនធាន​រួចស្រាច់​សម្រាប់​ព្យាបាល​អ្នក​ទាំងនោះ​ ដូចជា​គ្រូពេទ្យ​ព្យាបាល​ជំងឺ​វិកលចរិក​ ថ្នាំពេទ្យ​ ការផ្តល់ប្រឹក្សា​ ឬ​គ្រូថ្នាំខ្មែរបុរាណ​ដែល​មាន​ការ​បណ្តុះបណ្តាល​បាន​ល្អ​ និង​ដែល​អាច​យល់ពី​រោគសញ្ញា​របស់​ជំងឺ​ផ្លូវចិត្ត​ដែល​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​បទពិសោធន៍​បាក់ស្បាត​ខ្លាំងក្លា​បំផុត​ជាដើម។​ កិច្ចប្រឹងប្រែង​ទាំងអស់​នេះ​ត្រូវតែ​សម្របសម្រួល​ឲ្យបាន​ល្អ​ ដូច្នេះ​ផ្នែកមួយ​នៃ​កិច្ចប្រឹងប្រែង​ហ្នឹង​គឺ​ការ​អប់រំ​ ហើយ​ផ្នែក​មួយ​ទៀត​ គឺ​ថវិកា​គ្រប់គ្រាន់​ និង​បុគ្គលិក​ដែល​មាន​ការ​បណ្តុះបណ្តាល​បាន​ល្អ។​ វា​ជា​ការងារ​ដ៏​ធំ​មួយ​ វា​ជា​ការងារ​ដែល​ធ្វើឲ្យ​សង្គម​ទាំងមូល​មាន​សុខភាព​ល្អ​ ជា​សង្គម​ដែល​អាច​អភិវឌ្ឍ។​ ដូច្នេះ​ នេះ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ការ​អភិវឌ្ឍ​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា​ក្នុងការ​ធ្វើ​ដំណើរ​ឆ្ពោះ​ទៅមុខ៕

XS
SM
MD
LG