ភ្ជាប់​ទៅ​គេហទំព័រ​ទាក់ទង

ការ​ជំទាស់​របស់​ក្រុម​ប្រទេស​ទន្លេ​មេគង្គ​បង្កើន​ការ​រាំង​ស្ទះ​ដល់​ទំនប់​វារីអគ្គិសនី​ស្នើ​ឡើង​របស់​ឡាវ


ប្រជា​នេសាទ​ខ្មែរ​​អូស​អួន​​ក្នុង​ទន្លេ​មេគង្គ​នៅ​ជាយ​ក្រុង​ភ្នំពេញ​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​១៩​ខែ​មេសា​ឆ្នាំ​២០១១។

ប្រទេស​ឡាវ​គ្រោងស្ថាបនាទំនប់​វារី​អគ្គិសនី​មួយ​នៅទន្លេ​មេគង្គ​ក្រោម​ប៉ុន្តែ​ក្រុម​ប្រទេស​ជិតខាង ​និយាយ​ថា ​ត្រូវមាន​ការសិក្សា​ច្រើន​ថែម​ទៀត​សិន​មុននឹង​សាងសង់។​ ក្រុម​អ្នកវិភាគថ្លែង​ថា ​ការជំទាស់​កម្រិត​ខ្ពស់​បាន​ដាក់​សម្ពាធ​លើ​ប្រទេស​ឡាវ​ឲ្យ​ផ្លាស់ប្តូរ​មហិច្ឆតា​ទំនប់វារី​អគ្គិសនី​របស់​ខ្លួន។

សំណើ​ដ៏​ចម្រូង​ចម្រាស​មួយ​របស់​ឡាវ ​ក្នុង​ការសាងសង់ទំនប់​វារី​អគ្គិសនីទី​មួយក្នុង​ចំណោម​ទំនប់​ចំនួន​១១កន្លែង ​ដែលត្រូវ​បាន​គ្រោង​សង់​នៅ​តាម​ដងទន្លេ​មេគង្គក្រោម បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ខឹង​សម្បារដល់​ប្រជា​ពលរដ្ឋ ​ដែល​រស់នៅតាម​ដង​ទន្លេ​នោះ។

លោកស្រី ​ប្រៃល័រ ​ម៉ានមូន ​(Prailor Manmoon) ​ជា​ស្រ្តីជនជាតិ​ឡាវ ​ដែល​រស់​នៅ​កុង​ណាង ​ជា​ភូមិ​មួយ​របស់​ថៃ​នៅ​តាម​ដង​ទន្លេ​មេគង្គ ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ខ្សែ​ទឹក​ខាង​ក្រោម​នៃ​ទំនប់​វារី​អគ្គិសនី ​សាយ៉ាប៊ូរី (Xayaburi) ដែល​បាន​ស្នើ​ឡើង។

កាលពី​ថ្ងៃ​អាទិត្យ ​ខណៈ​ដែល​ក្មេងៗ ​បាន​ប្រលែង​គ្នា​លេង​នៅ​តាមមាត់​ទន្លេ​មេគង្គ​ដែល​នៅក្បែរ​នោះ ​លោកស្រី ​ម៉ានមូន ​និង​អ្នកជិតខាង​របស់​លោកស្រី ​បាន​ជួបជុំ​គ្នា​ពិសារ​បាយ​ដំណើប ​និង​ពិភាក្សា​គ្នា​អំពី​ទំនប់​សាយ៉ាប៊ូរី ​ដែល​បាន​ស្នើ​ឡើង​នោះ។

ក្នុង​នាម​ជា​រដ្ឋ​កុម្មុយនិស្តដ៏​ក្រីក្រ ​និង​មិន​ជាប់​សមុទ្រ ​ក្រុម​មន្ត្រី​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឡាវ​ដែលនៅ​ក្បែរខាង ​ថ្លែង​ថា ​ទំនប់​នេះ ​នឹង​ជួយ​កាត់បន្ថយ​ភាពក្រីក្រ ​និង​បង្កើត​ប្រាក់​ចំណូល។

ប៉ុន្តែ ​លោកស្រី ​ម៉ានមូន ​និង​អ្នកជិតខាង​របស់​លោកស្រី ​ថ្លែង​ថា ​ទំនប់​សាយ៉ាប៊ូរី ​និង​ទំនប់​វារី​អគ្គិសនី​ដទៃ​ទៀត ​ដែល​បាន​ស្នើ​ឡើង ​នឹង​គំរាម​កំហែង​ដល់​ភូមិ​ឋាន​របស់​ពួកគេ ​ដែល​មាន​ប្រភព​ប្រាក់​ចំណូល​ដ៏​សំខាន់​មកពី​ការនេសាទ​ត្រី។

«ប្រសិន​បើ​ទំនប់​មួយ​ត្រូវ​បាន​ស្ថាបនា​ឡើង​មែន ​ប្រហែល​ជា​នឹង​មាន​គ្រោះ​ទឹកជំនន់ ហើយ​ទឹកជំនន់​អាច​សម្លាប់​ពួកយើង ​ឬ​ប្រហែលជា ​កម្ពស់​ទឹក​ទន្លេ ​មាន​កម្រិត​ទាប​យ៉ាងខ្លាំង ​ហើយ​យើង​នឹង​មិន​អាច​មាន​ទឹក​គ្រប់គ្រាន់​ដើម្បី​ប្រើប្រាស់ ​ឬ​បរិភោគ​ឡើយ?»

សេចក្តី​រាយការណ៍​របស់​លោក​ ពេជ្រ​ សំណាង​ ពី​ទី​ក្រុង​វៀងច័ន្ទ​ ប្រទេស​ឡាវ


នៅត្រើយ​ម្ខាង​ទៀត​នៃ​ដង​ទន្លេ​នៅក្នុង​ទីក្រុង​វៀងច័ន្ទ ​ដែល​ជា​រដ្ឋធានី​របស់​ឡាវ គណៈ​កម្មាធិការ​រួម ​នៃ​គណៈ​កម្មការ​ទន្លេ​មេគង្គ (Mekong River Commission) កំពុង​ត្រៀម​បើក​កិច្ចប្រជុំ​ ដែល​រំពឹង​ថា​នឹង​មាន​ការចូលរួម​ច្រើន ​ស្តីពី​សំណើ​សង់​ទំនប់​វារី​អគ្គិសនី​របស់​ឡាវ។

នៅ​ក្នុង​កិច្ចប្រជុំ​កាលពី​ថ្ងៃ​អង្គារ​ ប្រទេស​ឡាវ ​ថ្លែង​ថា​ គម្រោង​នេះ​ គួរ​បន្ត​ទៅមុខ​ ដោយ​អះអាង​ថា ​ទំនប់​នេះ ​នឹង​គោរព​តាម​បទដ្ឋាន​អន្តរជាតិ។

ប៉ុន្តែ ​ក្រុម​ប្រទេស​ជិត​ខាង​នៅ​តាម​ដង​ទន្លេ​មេគង្គ​ផ្នែក​ខាង​ក្រោមរបស់​ឡាវ ​រួម​មាន ប្រទេស​ថៃ ​កម្ពុជា ​និង​វៀតណាម ​បាន​ចេញ​សេចក្តី​ថ្លែងការណ៍ ​ដោយ​បញ្ជាក់​ថា ​គេ​នៅ ​ត្រូវការ​ព័ត៌មាន​ច្រើន​ថែម​ទៀត ​ទាក់ទង​នឹងផលប៉ះពាល់​ផ្នែកបរិស្ថាន​ដែល​អាច​នឹង​កើត​មាន​ឡើង​ឆ្លង​កាត់​ព្រំដែន​របស់​ទំនប់​នេះ។

វៀតណាម ​បាន​ចេញ​សេចក្តី​ថ្លែងការណ៍​យ៉ាង​ខ្លាំងក្លា​បំផុត ​ដោយ​អំពាវនាវ​ឲ្យ​មាន​ការផ្អាក​រយៈពេល​១០​ឆ្នាំ​សិន ​សម្រាប់​ទំនប់​ថ្មី​នៅ​តាម​ដង​ទន្លេ​មេគង្គ។

ក្រុម​ប្រទេស​នៅ​តាម​ដង​ទន្លេ​មេគង្គ​ក្រោម​ទាំង​បួន​នេះ ​ខកខាន​មិន​បាន​ធ្វើ​សេចក្តី​សម្រេចចិត្ត​រួមគ្នា ​ស្តីពីទំនប់​នេះ​ទេ ​ប៉ុន្តែ ​យល់ព្រមបើក​ការចរចា​ថ្នាក់​រដ្ឋមន្ត្រី ​នៅ​ចុង​ឆ្នាំ​នេះ។

ក្រុម​អ្នកវិភាគ ​បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា ​សេចក្តី​ថ្លែងការណ៍របស់​រដ្ឋាភិបាល ​និង​សេចក្តី​សម្រេច​ចិត្ត ​ដើម្បី​លើក​យកការពិភាក្សា​របស់​គណៈ​កម្មការ​ទន្លេ​មេគង្គ ​ទៅ​ដល់​ថ្នាក់​រដ្ឋមន្ត្រី បានបង្កើន​ការរាំង​ស្ទះ​ខាងនយោបាយ​លើ​ភាព​ចម្រូង​ចម្រាសរបស់​ទំនប់​សាយ៉ាប៊ូរី។

លោក ហ្វីលីព ហ៊ើស (Philip Hirsch) ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ខាង​ប្រព័ន្ធ​អេកូឡូស៊ី​នៃ​មនុស្ស នៅ​ឯ​សាកល​វិទ្យាល័យ​ស៊ីដនី (University of Sydney)។ លោក ​មាន​ប្រសាសន៍​ថា ខណៈដែល​គណៈ​កម្មការ​ទន្លេ​មេគង្គ ​មិន​អាច​បញ្ឈប់​ប្រទេស​ឡាវ ​មិន​ឲ្យ​កសាង​ទំនប់​វារី​អគ្គិសនី ​នៅ​ខ្សែ​ទឹក​ខាង​លើរបស់​ទន្លេ​មេគង្គ ​ពិធីសារ​របស់​គណៈ​កម្មការ​ទន្លេ​មេគង្គ ​បាន​អនុញ្ញាត​ប្រទេស​ជិតខាង​ឲ្យ​ដាក់​សម្ពាធ​ខាង​ការទូត​ទៅ​លើ​ប្រទេស​ឡាវ។

«ប្រសិន​បើ​ឡាវចង់​ធ្វើតែ​ម្នាក់​ឯង​ដោយ​កសាង​ទំនប់​វារី​អគ្គិសនី​សាយ៉ាប៊ូរី ​ហើយ​មិន​ស្តាប់​ប្រទេស​ដទៃ ​ការ​ធ្វើ​បែប​នេះ​ក្នុង​ពេល​ឥឡូវ​នេះ​ នឹង​ជា​ការ​ប្រឆាំង​ទៅ​នឹង​សេចក្តី​ប្រាថ្នា​ដែលបាន​ស្តែង​ចេញ​របស់​ប្រទេស​ដទៃ ​ហើយ​ជា​ពិសេស ​ប្រឆាំង​ទៅ​នឹង​សេចក្តី​ប្រាថ្នា ​ដែល​បាន​ស្តែង​ចេញរបស់​វៀតណាម ​ដែល​ប្រទេស​ឡាវ មាន​ទំនាក់​ទំនង​យ៉ាង​ជិត​ស្និទ្ធ»។

លោក ហ៊ើស ព្យាករណ៍​ថា​នឹង​មាន​ការ​«ប្រឈម​មុខ​ដា​ក់គ្នា»​រវាង​រដ្ឋមន្ត្រី​មក​ពី​ប្រទេសឡាវ​និង​វៀតណាម​ដែល​នៅ​ក្បែរ​ខាង ​ដែល​ប្រទេស​ទាំងពីរជារដ្ឋ​កុម្មុយនិស្ត​មាន​គណបក្ស​តែ​មួយ​ដូច​គ្នា។

លោក​ហ៊ើស ថ្លែង​បន្ថែម​ទៀត​ថា ប្រសិនបើ​ទំនប់​សាយ៉ាប៊ូរី ​ត្រូវ​បាន​កសាង​ឡើង​មែន វា​នឹង​បង្ក​ឲ្យ​មាន​ភាពងាយ​ស្រួល​សម្រាប់​ប្រទេស​នៅ​តាម​បណ្តោយ​ទន្លេ​មេគង្គ​ខាង​ក្រោម​ដទៃ​ទៀត ​ជាពិសេស​ប្រទេស​កម្ពុជា ​ក្នុង​ការកសាង​ទំនប់​នៅ​ខ្សែ​ទឹក​របស់​ទន្លេ​មេគង្គ។

យោង​តាម​អ្នក​បរិស្ថាន​វៀត​ណាម​ម្នាក់ ​ដែល​ស្នើ​សុំ​មិន​ឲ្យ​បញ្ចេញ​ឈ្មោះ​បាន​បញ្ជាក់​ថា ​ឡាវ​«មិន​អាច​មិន​អើ​ពើ»​ចំពោះ​សេចក្តី​ថ្លែងការណ៍​រិះគន់​ ពី​ប្រទេសនៅតាមដងទន្លេមេគង្គ​ក្រោមបាន​ទេ។

អ្នកបរិស្ថាន​រូប​នេះ ​បាន​ប្រាប់​វីអូអេ​ថា ​ប្រសិន​បើ​ឡាវ ​កសាង​ទំនប់​វារី​អគ្គិសនី ​ដោយ​មិន​ស្តាប់​តាម​ការជំទាស់​ក្នុង​កម្រិត​ខ្ពស់​ទេ ​ប្រទេស​នេះ​អាច​ធ្វើឱ្យ​ខូចខាតដល់​កិតិ្តយសរបស់​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​សហគមន៍​អន្តរ​ជាតិ​ជាក់​ជា​ពុំខាន។

តាមពិធីសារ​គណៈ​កម្មការ​ទន្លេ​មេគង្គ ​ប្រទេស​នៅ​តាម​ដង​ទន្លេ​មេគង្គ​ក្រោម​ទាំង​បួន តម្រូវ​ឲ្យជូនដំណឹង​ទៅ​ប្រទេស​ជិតខាង​របស់​ពួកគេ ​ប្រសិន​ប្រទេស​ទាំងនោះ ​មាន​គម្រោង​សង់ទំនប់វារី​អគ្គិសនី​នៅ​ខ្សែ​ទឹក​ខាង​លើរបស់​ទន្លេ​នេះ ​ប៉ុន្តែប្រទេស​ទាំងនោះ​ មិន​ចាំ​បាច់ទទួល​ការអនុញ្ញាត​ពី​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក ក្នុង​ការបន្ត​គម្រោង​សង់​ទំនប់​នោះ​ឡើយ។

ប្រទេស​ចិន ​ដែល​មាន​ព្រំដែន​ជាប់​ជាមួយ​ឡាវ ​បាន​ដំណើការ​ទំនប់​ចំនួន​បួនរួច​ហើយ នៅ​ខ្សែ​ទឹក​ខាងលើ​របស់​ទន្លេ​មេគង្គ។

ក្រុម​សង្គម​ស៊ីវិល ​និង​អង្គការ​ក្រៅ​រដ្ឋាភិបាល ​ទូទាំង​តំបន់ ​បាន​ព្រមាន​ថា ​ការកសាងទំនប់​វារី​អគ្គិសនីនៅ​តាម​បណ្តោយ​ទន្លេ​មេគង្គក្រោម ​នឹង​ប៉ះពាល់​ដល់​បរិស្ថាន​ ហើយ​គំរាម​កំហែង​ដល់​សន្តិសុខ​ស្បៀង ​និង​ការចិញ្ចឹម​ជីវិត​នៅ​តាម​ជនបទ​ទៀត​ផង។

លោក ស្ទួត ឆាបម៉ាន (Stuart Chapman) ជា​នាយក​ខាង​អភិរក្ស​នៃ​កម្ម​វិធី​មហា​តំបន់​ទន្លេ​មេគង្គ ​នៃ​មូលនិធិ​សត្វព្រៃពិភពលោក​ (World Wildlife Fund)។ លោក មាន​ប្រសាសន៍​ថា ​ទំនប់​សាយ៉ាប៊ូរី​នេះ ​នឹង​ជះ​ឥទ្ធិពល​អាក្រក់​ទៅ​លើការហូរ​នាំ​យក​ដី​ល្បប់ ​និង​ការបម្លាស់ទី​របស់ត្រី។

«ទន្លេ​មេគង្គ ​មាន​លក្ខណៈ​ពិសេស​ ទាក់ទង​នឹង​ត្រី​ច្រើន​ប្រភេទ ​និង​បរិមាណ​ត្រី ​ដែល​ចរាចរណ៍​ឡើង​ចុះ​តាម​ទន្លេ​នេះ។ ដូច្នេះ​ជា​ពិសេស ​ទំនប់​ណា​មួយ ​ដែល​ត្រូវ​បាន​កសាង​ឡើង​កាត់​ទន្លេ​មេគង្គ ​នឹង​ជា​រនាំង​ខ្ទប់​ពពួក​ពូជ​ត្រី​ច្រើន​ប្រភេទ ​ដែល​ត្រី​ទាំង​នោះព្យា​យាម​បម្លាស់​ទី។ ប្រសិនបើ​ត្រី​ទាំង​នោះ ​មិន​អាច​ផ្លាស់​ទី​ទេ​នោះ ​ត្រី​មិន​អាចពង​កូន​បាន​ទេ។ ហើយ ប្រការនេះ​ នឹង​នាំ​ទៅ​ដល់ការដួល​រលំរបស់​វិស័យ​ជលផល​តែ​ម្តង»។

លោក ឆាបម៉ាន ​និយាយ​ថា ​ទំបន់​វារី​អគ្គិសនី​នៅ​អាមេរិក​ខាង​ជើង ​បាន​ដំឡើង «ជណ្តើរ​របស់​ត្រី» ព្រម​ទាំង​ឧបករណ៍​ដទៃ​ទៀត ​ដែល​ជួយ​ហ្វូង​មច្ឆា​ឲ្យ​ឆ្លង​កាត់​ទំនប់​នោះ។ ប៉ុន្តែ លោក​ បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា ​បច្ចេកវិទ្យា​នោះ ​នឹង​មិន​អាច​ជួយ​ពពួក​ពូជ​ត្រី​ទន្លេ​មេគង្គ​ ឲ្យ​រស់​បាន​ទេ។

ការសិក្សា​កាលពី​ពេល​ថ្មីៗ​នេះ ​ដោយ​មូលនិធិ​សត្វព្រៃ​ពិភពលោក ​បាន​បញ្ជាក់​ថា ​ការវាយ​តម្លៃ​ស្តីពី​ផល​ប៉ះពាល់​ដល់​បរិស្ថាន ​ដែល​ធ្វើឡើង​សម្រាប់​ទំនប់​សាយ៉ាប៊ូរី​ដែល​បាន​ស្នើ​ឡើង ​មិន​បាន​បំពេញ​ទៅ​តាម​បទដ្ឋាន​អន្តរជាតិ​ទេ។

៩៥​ភាគ​រយ​នៃ​ចរន្ត​អគ្គិសនី​កម្លាំង ១.២៦០ ម៉េហ្កាវ៉ាត់​ របស់​ទំនប់​នេះ ​នឹង​ត្រូវ​លក់ទៅ​ឲ្យ​ប្រទេស​ថៃ ​ហើយក្រុមហ៊ុន​ថៃ​នឹង​ដំណើការ​គម្រោង​ដែល​នឹង​ចំណាយ​ទឹក​ប្រាក់​ចំនួន ​៣,៥​ពាន់​លាន​ដុល្លារ។

បើ​យោង​តាម​សេចក្តី​រាយការណ៍​របស់​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយរបស់​ថៃ​ថា ការងារ​ដំបូង​លើ​ការសាងសង់​ទំនប់​នេះ​បាន​ចាប់ផ្តើម​រួច​ហើយ។

លោក ខាល មីឌលថុន (Carl Middleton) នាយក​កម្មវិធី​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​សម្រាប់​ក្រុម​បរិស្ថាន ​ទន្លេ​អន្តរជាតិ ​(International Rivers) ​បាន​ប្រាប់​វីអូអេ​ថា ជំនួស​ឲ្យ​ការទាញ​យក​ថាមពល​ពី​ទំនប់​វារី​អគ្គិសនី​នៅ​ដងទន្លេ​មេគង្គ​ ប្រទេស​ថៃ​គួរ​ផ្តោត​ទៅ​លើ​ការធ្វើ​ឱ្យ​ប្រសើរ​ឡើង​ប្រសិទ្ធភាព​ថាមពល ​និង​អភិវឌ្ឍ​ប្រភព​ថាម​ពល​ដែល​អាច​ច្នៃ​ឡើង​វិញ។

«ខ្ញុំ​គិត​ថា​ អ្វី​ដែល​ត្រូវ​គិត​ពិចារណា​ គឺ​ជា​ដំណើការ​នៃ​ការធ្វើ​សេចក្តី​សម្រេច​ចិត្ត​ជា​រួម​ ដែល​ពិតជាបាន​ទទួល​ស្គាល់​ពី​ទំនាក់​ទំនង​ជាមួយ​នឹង​ការចិញ្ចឹម​ជីវិត ​និង​សន្តិសុខ​ស្បៀង​យ៉ាង​ពិត​ប្រាកដ ​ប្រសិនបើ​ទំនប់​វារី​អគ្គិសនី ​ត្រូវ​បាន​កសាង​នៅតាម​ដង​ទន្លេ​មេគង្គ»។

ការសិក្សា​ឯករាជ្យ ​ដែល​ឧបត្ថម្ភ​ដោយ​គណៈ​កម្មការ​ទន្លេ​មេគង្គ ​បាន​ព្រមាន​កាលពី​ខែ​តុលា​នេះ ​ថា ​ទំនប់​វារី​អគ្គិសនី​ទន្លេ​មេគង្គ ​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរ​ឡើង​លើ​វិស័យសនិ្តសុខ​ស្បៀង ​និង​បង្កផលប៉ះពាល់​ខាង​បរិស្ថាន ​«ដ៏​ធ្ងន់​ធ្ងរ ​និង​មិន​អាច​កែ​ប្រែ​បាន​ឡើយ»។

កាលពី​ដើម​ខែ​នេះ លោក ជីម វេប (Jim Webb) សមាជិក​ព្រឹទ្ធសភា​របស់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ​បាន ​ព្រមាន​នៅ​ក្នុង​សេចក្តី​ថ្លែងការណ៍​ថា ការកសាង​ទំនប់​នៅ​លើ​ខ្សែ​ទឹក​ទន្លេ​មេគង្គ ​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​គ្រោះថ្នាក់​ដល់​ហ្វូង​មច្ឆា ​និង​ការធ្វើស្រែ ​នៅ​តាម​តំបន់​ដី​សណ្ត​ទន្លេ​មេគង្គ។

មាន​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ប្រហែល​៦០​លាន​នាក់ ​ពឹងផ្អែក​លើ​ទន្លេ​មេគង្គ​ដើម្បី​ចិញ្ចឹម​ជីវិត៕

ប្រែសម្រួលដោយ លី សុខឃាង

XS
SM
MD
LG