ភ្ជាប់​ទៅ​គេហទំព័រ​ទាក់ទង

កេរ្តិ៍​ដំណែល​នៃ​សាលាក្តី​ខ្មែរ​ក្រហម​​មាន​នៅ​​តាម​សហគមន៍​ពាស​ពេញ​ប្រទេស​កម្ពុជា

  • Robert Carmichael

នៅ​វត្ត​សំរោង​ក្នុង។​ នៅ​ខឿន​នៃ​ចេតិយ​នេះ​មាន​​រូប​ចម្លាក់​​ដែល​បង្ហាញ​ពី​អ្វី​ដែល​បាន​កើត​ឡើង​នៅ​ទី​នេះ។ នៅ​ក្នុង​រូប​ចម្លាក់​មួយ​នេះ ពួក​ទាហាន​ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​វះ​រាង​កាយ​ជន​រងគ្រោះ​ និង​យក​គ្រឿង​ក្នុង​ដូច​ជា​​ថ្លើម​មក​​​ឆា។

ខណៈ​ដែលសាលាក្តី​អន្តរជាតិ​មួយ​នៅ​ប្រទេសកម្ពុជា​កំពុងរៀប​ចំចោទ​ប្រកាន់​មេ​ដឹក​នាំ​ខ្មែរ​ក្រហម៤​នាក់​អំពី​បទ​ប្រល័យ​ពូជ​សាសន៍​នោះ មាន​ពលរដ្ឋ​ខ្លះ​បានប្រមើល​មើល​ទៅ​អនាគត​និង​អ្វី​ដែល​នៅ​បន្សល់​ទុកនៅ​ក្រោយ​ពេល​តុលាការ​នេះ​បាន​បញ្ចប់​កិច្ចការ​របស់ខ្លួន។

នៅ​ជាង​ក្រុងបាត់ដំបង​មាន​វត្ត​មួយ​ឈ្មោះ​វត្ត​សំរោង​ក្នុង។ សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ វត្ត​នេះ​មាន​ភាព​ស្ងប់​ស្ងាត់ ក៏​ប៉ុន្តែនៅ​សម័យ​កាល​ដែល​ប្រទេស​កម្ពុជា​បាន​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​ត្រួត​ត្រា​របស់​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​ពី​ឆ្នាំ​១៩៧៥​ដល់​១៩៧៩ វត្ត​នេះ​មិន​សភាព​ដូច្នេះសោះ​ឡើយ។

ឧក្រិដ្ឋ​កម្ម​ប្រឆាំង​នឹង​មនុស្ស​ជាតិ

ពេល​នោះ​វត្ត​សំរោង​ក្នុងជា​កន្លែង​សម្លាប់មនុស្ស​មួយ​ ក្នុង​ចំណោមកន្លែង​សម្លាប់​មនុស្ស​រាប់​រយ​កន្លែងនៅទូទាំង​ប្រទេស​កម្ពុជា។​ សម័យ​កាល​នោះ ពួក​ខ្មែរ​ក្រហមដែល​ប្រកាន់​លទ្ធិ​ម៉ៅ​និយម​ជ្រុល បាន​ជម្លៀសពលរដ្ឋ​ចេញអស់​ពី​ទី​ក្រុង​នានា ក្នុងការ​ព្យាយាម​បង្កើត​នូវ​សង្គម​កសិកម្ម​ដ៏​ល្អ​ឥត​ខ្ចោះ​មួយ។ នៅ​ក្នុង​ដំណើរ​ការ​កសាង​សង្គមឥត​ខ្ចោះ​នេះ មាន​ប្រជាជន​ច្រើន​ជាងមួយ​លាន​នាក់​ បាន​ស្លាប់​ពី​ការ​អត់​អាហារ​និង​ជម្ងឺ ឬ​ត្រូវ​សម្លាប់​ដោយ​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម។

លោក​អាចារ្យ​ធន សុវត្ថិ ប្រធាន​គណៈកម្មការ​វត្តបច្ចុប្បន្ន​នេះ​ កាល​នោះ​នៅ​ជា​លោកនេន​នៅ​ឡើយ​ នៅ​ពេល​ដែល​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​ឡើង​កាន់​អំណាច​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៥។ លោក​ត្រូវគេ​បង្ខំ​ឲ្យ​សឹក​និង​ធ្វើ​ការ​នៅ​ក្នុង​វាល​ស្រែ។

មាន​ព្រះ​សង្ឃ​ជា​ច្រើន​ទៀត​ត្រូវ​គេ​សម្លាប់​ នៅ​ពេល​ដែលខ្មែរក្រហម​បានបំបិទ​មិន​ឲ្យ​មាន​សាសនា​ ក្នុង​បំណង​ប្រែ​ក្លាយ​សង្គម​កម្ពុជា​ទាំង​ស្រុង​។

លោក​អាចារ្យ​ធន សុវត្ថិ បាន​និយាយ​ថា មាន​មនុស្សជាង​១០.០០០​នាក់​ត្រូវ​គេ​ធ្វើ​ទារុណកម្ម​និង​សម្លាប់​នៅ​ក្នុង​វត្ត​នេះ ហើយ​សាកសពរបស់​ពួក​គាត់​ ត្រូវ​គេ​ចាក់​ចោល​ក្នុង​ស្រះ​របស់​វត្ត។

រឿង​រ៉ាវ​នៃ​ការ​សម្លាប់​រង្គាល​ជា​រឿងគេ​ធ្លាប់​ឮ​ជា​ទូទៅនៅទូទាំង​ប្រទេស។ ទោះ​យ៉ាង​នេះ​ក្តី ​យុវជន​ខ្មែរ​ជា​ច្រើន​មិន​ជឿ​ថា​ខ្មែរ​ដូច​គ្នា​ធ្លាប់​បាន​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​យង់​ឃ្នង​បែប​នេះ​ដាក់​គ្នា​ទេ។

VOA – R. Carmichael
អាចារ្យ​ធន សុវត្ថិ ជា​ប្រធានគណៈកម្មការ​វត្ត​សំរោង​ក្នុង​បច្ចុប្បន្ន​នេះ នៅ​ជាលោក​នេន​នៅ​ឡើយ​ពេល​ដែលពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​ឡើង​កាន់​អំណាចនៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៥។ លោក​និយាយ​ថា មជ្ឈមណ្ឌល​សិក្សា​នេះ​មាន​សារៈសំខាន់​សម្រាប់​ឲ្យ​កូន​ចៅ​ជំនាន់​ក្រោយដឹង​ពី​រឿង​រ៉ាវ​ដែ​លបាន​កើត​ឡើង។

លោក​អាចារ្យ​ធន​ សុវត្ថិ​ មិន​ភ្ញាក់​ផ្អើល​ទេ​ចំពោះ​រឿង​ដែល​យុវជន​ខ្មែរ​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​មិន​ជឿ​នេះ។

«សូម្បី​តែ​ខ្ញុំ​ចាស់ គេ​និយាយសម័យ​៧៤ ចិត​អី​ហ្នឹង គេ​និយាយ​ថា​ប៉ុល ពត​សម្លាប់​ព្រះសង្ឃ​ សម្លាប់​ប្រជាជន ខ្ញុំ​អត់​ជឿ​សោះ។ ដល់មក​ពេល​នេះ​ឃើញ​គេ​សម្លាប់ហ្នឹង បាន​ផ្ងារ​ដៃ​។»

លោក​សេង តារាវុធ ជា​មេធាវី​អាមេរិកាំង​កំណើត​ខ្មែរ​ម្នាក់ ដែល​មក​ទល់​នឹង​ពេល​ថ្មីៗ​នេះ​ ធ្លាប់​ជា​ប្រធានអង្គការ​មួយ​ឈ្មោះ​ថាមជ្ឃមណ្ឌល​សម្រាប់​យុត្តិធម៌​និង​ការ​ផ្សះផ្សារ ឬ​ CJR។

នៅ​ក្នុងដំណើរ​ពិនិត្យ​មើល​បរិវេណ​វត្ត​នេះ លោក​បាន​និយាយ​ថា​ប្រវត្តិ​របស់​វត្ត​សំរោង​ក្នុង​ធ្វើ​ឲ្យ​ទី​នេះសក្តិ​សម​សម្រាប់​គម្រោង​ដែល​គេ​ហៅ​ថា គម្រោង​កេរ្តិ៍​ដំណែល គឺ​ការ​កសាង​នូវ​អ្វី​ដែលមាន​រូបរាង​ជាក់​ស្តែង​ ដែល​នៅ​សល់​ក្រោយ​ពីសាលាក្តី​ខ្មែរ​ក្រហម​នៅ​ភ្នំពេញចប់​ការងារ​ក្នុង​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ខាង​មុខ​ទៀត។

អង្គការ​ CJR បាន​សហការ​ជាមួយ​លោក​អាចារ្យ​ធន សុវត្ថិ​និង​សហគមន៍​នៅជុំ​វិញ​វត្ត​ដើម្បី​កសាង​មជ្ឈមណ្ឌល​សិក្សា​មួយ​ ដែល​កំពុង​តែ​ចេញ​ជា​រូបរាង​នៅ​ពី​លើ​ស្រះមួយ​របស់​វត្តដែល​ត្រូវ​គេ​ប្រើ​ជា​រណ្តៅ​កប់​សាកសព​រួម។ សំណង់​ដែល​ជិត​សាង​សង់​រួចនេះ ​ជា​សំណង់​ធ្វើ​ពី​ឈើ​ដែល​គេ​សង់​ពី​លើ​សសរ ​នៅពី​លើ​ស្រះ​ទឹក​ដ៏​ធំ​មួយ។

ការ​បារម្ភ

លោក​សេង តារាវុធ​ បាន​ពន្យល់​ពី​គោល​បំណង​របស់​សំណង់​នេះ​ថា៖

«យើង​សង្ឈឹម​ថា​ទី​នេះ​នឹង​ទៅ​ជា​កន្លែង​មួយសម្រាប់ឲ្យយុវជន​និង​ជនដែល​បាន​រស់​រាន មក​ជួប​ប្រជុំ​គ្នានិងពិភាក្សាគ្នា​អំពើ​រឿង​រ៉ាវ​សម័យ​ខ្មែរ​ក្រហមនោះ និង​ដើម្បី​ឲ្យ​ពួក​គេ​មានឯកសារផង ដើម្បី​ឲ្យ​ការ​រៀប​រាប់​អំពីព្រឹត្តិការណ៍​នៅ​ក្នុង​ឯកសារ​ទាំង​នោះ​ ស្របគ្នា​ទៅ​នឹងការ​រៀបរាប់​របស់​ឪពុក​ម្តាយ ពូមីង ឬ បង​ប្អូនដែល​នៅ​រស់​រានរបស់​ខ្ញុំ។»

លោក​សេង​ តារាវុធ​ និយាយ​ថា មជ្ឈមណ្ឌល​នេះ​មាន​លក្ខណៈ​ពិសេស​ប្លែក​ពី​គេ ព្រោះសហគមន៍​បាន​ចូល​រួម​យ៉ាង​ខ្លាំង​នៅ​ក្នុង​ការរៀប​ចំ​គម្រោង​នេះ ព្រម​ទាំង​បានផ្តល់​នូវ​សម្ភារៈ​និង​ពេល​វេលា​ក្នុង​ការ​សាង​សង់​សំណង់​នេះ​ទៀត​ផង​។

មជ្ឈមណ្ឌល​នេះជា​គម្រោង​មួយក្នុង​ចំណោម​គម្រោងកេរ្តិ៍​ដំណែល​ជា​ច្រើន​ដែល​កំពុង​មាន​ដំណើរការ​សាង​សង់​ ឬ​កំពុង​ត្រូវ​គេ​ពិចារណា។

សាលក្រម

នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​នេះ សាលាក្តី​អន្តរជាតិដែល​ស្ថិតនៅ​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ បាន​កាត់​សេចក្តី​ឲ្យ​សមាជិក​ជាន់​ខ្ពស់​ម្នាក់​របស់​ខ្មែរ​ក្រហម​ជាប់​ទោស​ពី​បទ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​សង្គ្រាម​និង​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​ប្រឆាំង​នឹង​មនុស្សជាតិ។ សមាជិក​បួន​នាក់​ទៀត​នឹង​ត្រូវ​កាត់​ទោស​ក្នុង​ឆ្នាំក្រោយ។ ​សាលាក្តី​នេះមាន​គោលដៅយក​មេដឹកនាំ​ខ្មែរ​ក្រហម​ដែល​នៅ​រស់​រាន​ ទៅ​កាត់​ទោស​រក​យុត្តិធម៌ និង​ដើម្បី​កសាង​នូវ​មរតក​មួយ​ដែល​ជួយ​ឲ្យ​ប្រទេស​កម្ពុជា​រើប​ផុត​ពី​អតីតកាល​របស់​ខ្លួន។

នាង Michelle Staggs Kelsall ជា​ប្រធាន​គម្រោង​ឃ្លាំ​មើល​សាលាក្តី​នេះ​ឲ្យ​មជ្ឈមណ្ឌល East-West Center ដែល​ជា​វិទ្យាស្ថាន​ស្រាវជ្រាវ​មួយ​មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​រដ្ឋ​ហាវ៉ៃ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ហើយ​នាង​ធ្លាប់​បាន​សរសេរ​អំពី​គម្រោងកេរ្តិ៍​ដំណែល នៅ​សាលាក្តី​អន្តរជាតិ​ផ្សេង​ទៀត។

នាង​និយាយ​ថា​ កេរ្តិ៍​ដំណែល​សំខាន់​ជាង​គេ​របស់​តុលាការ​នេះ​ ទំនង​ជាមានគោលដៅចង់​ធ្វើ​ឲ្យប្រព័ន្ធ​តុលាការកម្ពុជាប្រសើរ​ជាង​មុន​ ​តាម​រយៈ​ការ​ផ្ទេរទៅ​ឲ្យ​តុលាការ​កម្ពុជា​នូវ​ការ​អនុវត្តផ្នែក​ច្បាប់​ល្អៗ​ដែល​កំពុង​មាន​នៅ​ក្នុង​តុលាការ​ខ្មែរ​ក្រហម។

ការ​ចង​ក្រង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ

កេរ្តិ៍ដំណែល​សំខាន់​មួយ​ទៀត ​គឺ​ធានា​បាន​ថា ​ប្រជាជនដឹង​ពី​រឿង​រ៉ាវ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដែល​បានកើត​ឡើង​ក្នុង​របប​ខ្មែរ​ក្រហម។

VOA – R. Carmichael
មជ្ឈមណ្ឌល​សិក្សា​នៅ​វត្ត​សំរោង​ក្នុង។ មជ្ឈមណ្ឌល​នេះ​ត្រូវ​សាង​សង់​ជិត​រួច​រាល់ ហើយ​ត្រូវ​គេ​សង់​នៅ​ពី​លើ​ស្រះ​មួយ​ដែល​ធ្លាប់​បាន​គេ​ប្រើ​ជា​រណ្តៅ​កប់​សព​រួម។

គម្រោង​មួយ​ដែល​គាំ​ទ្រ​ដោយ​តុលាការ​ខ្មែរ​ក្រហម​នោះ មាន​ឈ្មោះ​ថា «សាលាក្តី​ជាក់​ស្តែង»​ ដែល​ជា​កន្លែង​ផ្ទុក​ទិន្នន័យ​នៃ​ឯកសារ​ទាំង​អស់​របស់​តុលាការ​ ទុក​ឲ្យ​អ្នក​ជំនាន់​ក្រោយៗ​ទៀត​អាច​ចូល​មើល​បាន។

នាង Staggs Kelsall និយាយ​ថា​ កម្មវិធី​កេរ្តិ៍ដំណែល​សាលាក្តី​ខ្មែរ​ក្រហម​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​ដំណាក់កាល​ដំបូង​នៅ​ឡើយ តែ​នេះ​មិន​មែន​ជា​រឿង​ចម្លែក​ទេ ព្រោះ​បញ្ហាទាក់​ទង​កេរ្តិ៍​ដំណែលរបស់​សាលា​ក្តី​នានា​ កាន់តែ​មាន​សារៈសំខាន់​កាល​បើដំណើរការ​សាលាក្តីនោះ​កាន់​តែ​មាន​រយៈ​ពេល​វែង។

ចំណែក​នៅ​វត្ត​សំរោង​ក្នុង​ឯ​នោះវិញ លោក​អាចារ្យ​ធន សុវត្ថិ និយាយ​ថា​មជ្ឈមណ្ឌល​សិក្សា​នេះ​ផ្តល់​ឱកាស​ដ៏សំខាន់​មួយ​ក្នុង​ការ​អប់រំ​កូន​ចៅ​ជំនាន់​ក្រោយ។

«យើង​ខ្ញុំ​ចង​ចាំ​មិន​ភ្លេច​ទេ គឺ​កំណត់​តម្កល់​អដ្ឋិធាតុហ្នឹង​ដើម្បីឲ្យ​កូន​ចៅសារ​ក្រោយ​ឲ្យ​វា​ដឹង​ ដឹង​ថា​អ្នកណា​ដែល​គេ​សម្លាប់​ ដឹង​ថា​ជា​ស្នាដៃ​របស់​ខ្មែរ​ក្រហម​ ប៉ុល​ពត​»។

លោក​សេង តារាវុធ និយាយ​ថា ​មជ្ឈមណ្ឌល​នេះ​នឹង​ត្រូវ​សាង​សង់​អស់​ទឹក​ប្រាក់​ប្រហែល ១០.០០០​ដុល្លារ។​ លោក​ចង់​ឃើញ​ឲ្យ​មាន​គម្រោង​ដែល​ចំណាយ​ប្រាក់​តិច​និងអាច​ទ្រទ្រង់​ខ្លួន​ឯង​បាន​បែប​នេះ ត្រូវ​គេយក​ទៅ​ធ្វើតាម​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស។

លោក​និយាយ​ថា​សាលាក្តី​នេះ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដើម្បី​ផ្តល់​នូវ​យុត្តិធម៌​ផ្នែក​ច្បាប់​ ហើយវាបាន​ក្លាយ​ទៅជា​ចំណុច​ចាប់​ផ្តើម​នៃ​ដំណើរ​ការ​ផ្សះផ្សារ​ជាតិ។

ក៏​ប៉ុន្តែ​គម្រោងដូច​មជ្ឈមណ្ឌល​សិក្សា​នេះ​នឹង​ផ្តល់​នូវសំឡេងជា​អចិន្ត្រៃយ៍មួយ សម្រាប់​ឲ្យ​សហគមន៍យក​ទៅ​រៀន​សូត្រ​អំពី​រឿង​រ៉ាវ​ដែល​បាន​កើត​ឡើង។

លោក​តារាវុធ និយាយ​ថា​ ការ​នេះ​សម​ស្រប​ទៅ​នឹង​គោលដៅ​សំខាន់​មួយ​របស់​សាលាក្តី​ខ្មែរ​ក្រហម គឺ​ដើម្បី​ជួ​យប្រជាជន​កម្ពុជា​រៀន​សូត្រ​ពី​ប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏​ពោរ​ពេញ​ដោយ​សោកនាដកម្ម​របស់​ខ្លួន។

ប្រែ​សម្រូល​ដោយ​ សឹង សុផាត។

Another important area is ensuring the people have a historical account of what happened under Khmer Rouge rule.

VOA – R. Carmichael
The learning centre at Wat Samruong Knong. It is close to completion, and stands on stilts above a pool that was used as a mass grave.

One court-sanctioned project is a so-called virtual tribunal – a database of all the court documents for future generations to view.

Staggs Kelsall says the Khmer Rouge tribunal's legacy program is in an embryonic stage, but that is not unusual: Legacy issues typically become more important the longer the tribunal is in existence.
XS
SM
MD
LG