ភ្ជាប់​ទៅ​គេហទំព័រ​ទាក់ទង

ក្នុង​សៀវភៅ​ចុងក្រោយ​ អ្នក​និពន្ធ​បារាំង​ Bizot​ សួរ​សំណួរ​ដ៏​គួរ​ឲ្យ​រន្ធត់​អំពី​មនុស្សធម៌​


លោក កាំង ហ្កិច​អ៊ាវ ហៅ​ ឌុច នៅ​ក្នុង​សវនារ​សាលាក្តី​ខ្មែរ​ក្រហម​នៅ​ជាយ​ក្រុង​ភ្នំពេញកាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​២៩​ខែ​មីនា​ឆ្នាំ​២០១១។
ដោយ៖ Nash Jenkins​
វ៉ាស៊ីនតោន៖ សៀវភៅ​ចុងក្រោយ​របស់​អ្នក​និពន្ធ​បស្ចិម​ប្រទេស​តែ​ម្នាក់​ដែល​នៅ​រស់​ជីវិត​ពី​ការ​ឃុំឃាំង​របស់​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​ ក្រោម​ចំណង​ជើង​ថា​ “Facing​ the​ Torturer” ឬ​«ប្រឈម​មុខ​នឹង​អ្នក​ធ្វើ​ទារុណកម្ម»​ ពិនិត្យ​មើល​គំនិត​ទស្សនវិជ្ជា​នៃ​អំពើ​បីសាច។​

នៅ​ថ្ងៃ​ទី​ ៨​ ខែ​ឧសភា​ ឆ្នាំ​ ២០០៩​ លោក​ Francois​ Bizot​ បាន​ដើរ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ក្រចក​សេះ​ នៃ​តុលាការ​ខ្មែរ​ក្រហម​ នៅ​ក្រុង​ភ្នំពេញ​ ដែល​អង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិ​គាំទ្រ។​ លោក​ជា​សាក្សី​ទី​មួយ​ដែល​ឡើង​ឆ្លើយ​សំណួរ​ក្នុង​ការ​ជំនុំជម្រះ​ករណី​ កាំង​ ហ្កិកអ៊ាវ​ ហៅ​ ឌុច​ អំពី​មុខ​នាទី​របស់​គាត់​ជា​មេ​គុក​ ទួលស្លែង​ ដែល​មនុស្ស​ជា​ច្រើន​ពាន់​នាក់​បាន​ទទួល​ទារុណកម្ម​និង​ត្រូវ​ប្រហារ​ជីវិត។​ លោក​បាន​រៀប​រាប់​អំពី​ទំនាក់​ទំនង​របស់​លោក​ជា​មួយ​ ឌុច។​

«ម្យ៉ាង​ ខ្ញុំ​បាន​ជួប​មនុស្ស​ម្នាក់​ដែល​ជា​អ្នក​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ក្នុង​ការ​សម្លាប់​រង្គាល​របស់​រដ្ឋ​ ដែល​មាន​ពោរ​ពេញ​ទៅ​ដោយ​អំពើ​ដ៏​គួរ​ឲ្យ​រន្ធត់​ ដែល​ខ្ញុំ​មិន​នឹក​ស្មាន​ថា​មក​ឈរ​នៅ​កន្លែង​របស់​គាត់​នៅ​ថ្ងៃ​នេះ​ទេ។​ តែ​ម្យ៉ាង​ទៀត​ ខ្ញុំ​បាន​ជួប​មនុស្ស​វ័យ​ក្មេង​ម្នាក់​ ដែល​ខ្ញុំ​សុំ​សារភាព​ថា​ ខ្ញុំ​មិន​ហ៊ាន​ឲ្យ​គាត់​ស្គាល់​ខ្ញុំ​ទេ»។​

លោក​ Bizot​ ជា​អ្នក​និពន្ធ​ជាតិ​បារាំង​និង​ជា​អ្នក​បស្ចិម​ប្រទេស​តែ​ម្នាក់​ដែល​នៅ​រស់​ជីវិត​ពី​ការ​ឃុំឃាំង​របស់​ខ្មែរ​ក្រហម​ តាំង​ពី​គុក​ក្នុង​ព្រៃ​ ម-១៣​ ដែល​ ឌុច​ គ្រប់​គ្រង​មុន​នឹង​ឡើង​ទៅ​ ទួលស្លែង។​ នៅ​ទី​នោះ​ លោក​ Bizot​ បាន​ជួប​ញឹកញយ​ជា​មួយ​មេ​គុក​ មុន​បាន​ត្រូវ​ដោះលែង​នៅ​ទី​បំផុត។​

លោក​ Bizot​ បាន​ក្រឡេក​មើល​ទៅ​ជន​ជាប់​ឃុំឃាំង​និង​ជាប់​ចោទ​ ឌុច​ ហើយ​នឹក​ឃើញ​ពេល​ដែល​លោក​នៅ​ជាប់​ច្រវ៉ាក់​ក្នុង​គុក​ និង​ទៅ​ដល់​អ្នក​ទោស​នៅ​ក្នុង​គុក​ ម-១៣​ ដែល​ត្រូវ​នាំ​យក​ទៅ​សម្លាប់​នៅ​ក្នុង​ជំរំ​មួយ​ទៀត​ដោយ​គ្រាន់​តែ​ពួក​គេ​បាន​ធ្វើ​ការ​ជា​មួយ​លោក។​ លោក​ថ្លែង​ថា​ លោក​ផ្តល់​សក្ខីកម្ម​ថ្ងៃ​នេះ​គឺ​ដើម្បី​ជូន​ជា​កិត្តិយស​ដល់​អ្នក​ទោស​ទាំង​នោះ។​

ជា​មួយ​ឧបកថា​នេះ​ លោក​ Bizot​ បាន​ចាប់​ផ្តើម​ជំពូក​ទី​មួយ​នៃ​សៀវភៅ​របស់​លោក​ឈ្មោះ​ Facing​ the​ Torturer​ ដែល​ប្រើ​ទំនាក់​ទំនង​របស់​លោក​ជា​មួយ​ ឌុច​ ដើម្បី​ពន្យល់​អំពី​ដំណើរ​ទស្សនវិជ្ជា​ដ៏​ទូលំ​ទូលាយ​ជាង​នេះ​មួយ។​ ដោយ​មិន​ផ្តន្ទាទោស​ឬ​បញ្ជាក់​ថា​ត្រូវ​នូវ​អំពើ​សាហាវ​យង់​ឃ្នង​របស់​ ឌុច​ និង​មេ​ដឹកនាំ​ខ្មែរ​ក្រហម​ឯ​ទៀត​ សៀវភៅ​នេះ​ វែក​ញែក​គំនិត​ នៃ​«អំពើ​បីសាច»​ ជា​ទស្សនៈ​មួយ​ដែល​ នៅ​ទី​បំផុត​ លោក​ Bizot​ បាន​រក​ឃើញ​ថា​ គ្មាន​អត្ថន័យ​ទាល់​តែ​សោះ។​

លោក​បាន​ប្រាប់​ វីអូអេ​ខេមរភាសា​ ក្នុង​សេចក្តី​សម្ភាសន៍​មួយ​ថា៖​
«ខ្ញុំ​មិន​អាច​ទទួល​យក​ហេតុផល​ដែល​ផ្តល់​ឲ្យ​មនុស្ស​ខ្លះ​ ឬ​ក្រុម​មនុស្ស​ខ្លះ​នៅ​លើ​ផែនដី​យើង​នេះ​ នូវ​អត្ថន័យ​ដែល​ថា​ពួក​គេ​កើត​មក​ឬ​ពួក​គេ​មាន​សមត្ថភាព​អាច​សម្លាប់​បាន​ហើយ​ផ្នែក​មួយ​ទៀត​នៃ​មនុស្សជាតិ​របស់​ពួក​គេ​ ដែល​អាច​ធ្វើ​ឲ្យ​គេ​បាន​ផុត​ចាក​ពី​អំពើ​នេះ​បាន​ទេ។​ ខ្ញុំ​មិន​ជឿ​ដូច្នេះ​ទេ។​ ជា​អកុសល​ ខ្ញុំ​គិត​ថា​ អ្នក​ធ្វើ​ទារុណកម្ម​ត្រូវ​ដាក់​ក្នុង​ស្ថានការណ៍​មួយ​ដែល​គេ​ត្រូវ​បង្ខំ​ខ្លួន​គេ​ ឲ្យ​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​ទាំង​នេះ»។​

សៀវភៅ​ Facing​ the​ Toturer​ បាន​បោះពុម្ព​ កាល​ពី​ខែ​ ឧសភា​ ប្រាំបួន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​សៀវភៅ​មួយ​ទៀត​ដែល​ទាក់​ទង​គ្នា​របស់​លោក​ Bizot​ ឈ្មោះ​ The Gate​ ដែល​និយាយ​រៀប​រាប់​អំពី​ការ​ជាប់​ឃុំ​ក្នុង​គុក​ ម – ១៣​ និង​បទ​ពិសោធន៍​របស់​លោក​ក្នុង​ស្ថានទូត​បារាំង​ បន្ទាប់​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​ចូល​ដល់​ក្រុង​ភ្នំពេញ។​ ទោះ​ជា​មើល​ឃើញ​ដូច​ម្តេច​ក៏​ដោយ​ ក៏​គ្រប់​ករណី​នៃ​អំពើ​ឃោរឃៅ​លើ​មហាជន​ មាន​ការ​លើក​លែង​ពី​ទ្រឹស្តី​នៃ​ភាព​សាហាវ​ព្រៃ​ផ្សៃ។​ ទាំង​នេះ​ជា​រឿង​អំពី​នាយ​ទាហាន​ ណាហ្ស៊ី (Nazi)​ អាឡឺម៉ង់​ម្នាក់​ ដែល​បាន​សង្គ្រោះ​ជន​ជាតិ​ ជ្វីហ្វ​ (Jews)​ ប៉ូឡូញ​ ពី​ការ​សម្លាប់​រង្គាល​ ដោយ​យក​អ្នក​ទាំង​នោះ​ឲ្យ​ធ្វើ​ការ​ក្នុង​រថយន្ត​គាត់​ អំពី​អ្នក​គ្រប់​គ្រង​សណ្ឋាគារ​ជាតិ​ រូវ៉ាន់ដា​ (Rwanda)​ ម្នាក់​ដែល​បាន​លាក់​ទុក​សមាជិក​ជាង​មួយ​ពាន់​នាក់​នៃ​ជន​ភាគ​តិច​ដែល​ទទួល​រង​ទុក្ខ​បុក​ម្នេញ​ នៅ​ក្នុង​សណ្ឋាគារ​ឆើតឆាយ​របស់​លោក​នៅ​ក្នុង​ការ​ប្រល័យ​ពូជសាសន៍​ឆ្នាំ​ ១៩៩៤​ គឺ​ជា​រឿង​ដែល​ផ្ទុយ​ស្រឡះ​ពី​សេចក្តី​អធិប្បាយ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ធម្មតា​ ដែល​ពឹង​ផ្អែក​ទៅ​លើ​ភស្តុតាង​នៃ​អំពើ​ឃោរឃៅ​ដោយ​ឥត​ការ​លើក​លែង។​ អ្នក​ជំនាញ​អំពី​ប្រទេស​កម្ពុជា​យល់​ថា​ បទ​ពិសោធន៍​របស់​លោក​ Bizot​ សម​ស្រប​នឹង​ចិត្ត​សប្បុរស​ដែល​មិន​ទំនង​មាន​ទាំង​នេះ​ ហើយ​មាន​តម្លៃ​ចំពោះ​រឿង​ទូលំទូលាយ​របស់​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម។​ លោក​ ឆាង យុ​ នាយក​មជ្ឈមណ្ឌល​ឯកសារ​កម្ពុជា​ បាន​ប្រាប់​វីអូអេ​ខេមរភាសា​យ៉ាង​ដូច្នេះ។​

«ខ្ញុំ​គិត​ថា​រឿង​របស់​មនុស្ស​ម្នាក់ៗ​ដែល​បាន​រស់​ជីវិត​ពី​ទារុណកម្ម​របស់​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​ ជា​រឿង​សំខាន់​ណាស់​ មិន​មែន​គ្រាន់​តែ​សម្រាប់​ដំណើរការ​បច្ចុប្បន្ន​របស់​តុលាការ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ​ តែ​សម្រាប់​មនុស្ស​ជំនាន់​ក្រោយ​របស់​កម្ពុជា​ដែរ។​ ទាំង​នេះ​ជា​រឿង​ដែល​ចាំបាច់​ត្រូវ​តែ​និទាន​ឲ្យ​ដឹង»។​

លោក​ Bizot​ ទើប​មាន​អាយុ​ ២៥​ ឆ្នាំ​ ពេល​លោក​ចេញ​ពី​សាកលវិទ្យាល័យ​ ស៊កបោន​(Sorbonne)​ នៅ​ក្រុង​ ប៉ារីស៍​ ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​ប្រទេស​ កម្ពុជា​ នៅ​ពាក់​កណ្តាល​ទសវត្សរ៍​ ១៩៦០​ ដើម្បី​សិក្សា​អំពី​ពុទ្ធសាសនា​ ហើយ​ធ្វើ​ការ​នៅ​សួន​អភិរក្ស​ អង្គរវត្ត។​ លោក​បាន​ប្រាប់​ថា​ ពេល​ប្រាំ​មួយ​ឆ្នាំ​ក្រោយ​លោក​ទៅ​ដល់​ប្រទេស​កម្ពុជា​ ជា​«ពេល​ដ៏​សប្បាយ​ជា​ទី​បំផុត​ក្នុង​ជីវិត​របស់​លោក»​ ដោយ​លោក​បាន​រៀបការ​ជា​មួយ​នារី​ខ្មែរ​ម្នាក់​ និង​បាន​កូន​ស្រី​ម្នាក់​ឈ្មោះ​នាង​ អេឡែន​ (Helene)។​ តែ​នៅ​ពេល​ជា​មួយ​គ្នា​នោះ​ ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​ក៏​កំពុង​ឡើង​ប្រជាប្រីយ៍ភាព​នយោបាយ​ដែរ​ ដោយ​បាន​ធ្វើ​ផែនការ​បះបោរ​លួចលាក់​ ដើម្បី​ធានា​ឲ្យ​មាន​របប​កុម្មុយនិស្ត​មួយ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។​ គណបក្ស​កុម្មុយនិស្ត​បាន​បញ្ឆេះ​ឲ្យ​មាន​សង្គ្រាម​ស៊ីវិល​មួយ​កើត​ឡើង​ក្នុង​ខែ​តុលា​ ឆ្នាំ​ ១៩៧០។​ ជា​មួយ​នោះ​មាន​ការ​ស្ថាបនា​គុក​ ដើម្បី​ដាក់​អ្នក​ទោស​នយោបាយ»។​

នេះ​ជា​ភាព​មិន​ច្បាស់​លាស់​មួយ​ដែល​មាន​នៅ​ជាប់​ក្នុង​គំនិត​របស់​លោក​ Bizot។​

លោក​បាន​រៀបរាប់​ឡើង​វិញ​អំពី​ដំណើរ​ពី​ភូមិ​របស់​លោក​ទៅ​ភូមិ​មួយ​ទៀត​ នៅ​ខាង​ជើង​ក្រុង​ភ្នំពេញ​ នៅ​ពេល​ដែល​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​ឡោម​ព័ទ្ធ​ចាប់​ខ្លួន​លោក។​ អ្នក​យាម​គុក​ចោទ​លោក​ថា​ បាន​ធ្វើ​ការ​ឃុបឃិត​ជា​មួយ​ពួក​ សេអ៊ីអា​ (CIA)​ នៅ​ពេល​ដែល​ពួក​គេ​ដាក់​ច្រវាក់​ដៃ​និង​ជើង​លោក​ ហើយ​ដឹក​លោក​និង​អ្នក​ធ្វើ​ដំណើរ​ជា​មួយ​លោក​ពីរ​នាក់​ទៀត​ទៅ​គុក​ ម-១៣។​ នៅ​ទី​នោះ​ ឌុច​ ជា​អ្នក​ធ្វើ​ការ​សួរ​ចម្លើយ​តែ​ម្នាក់​ឯង​ ហើយ​ការ​សារភាព​ទទួល​កំហុស​នឹង​ត្រូវ​ទទួល​ទោស​ប្រហារ​ជីវិត។​

«ការ​សួរ​ចម្លើយ​មាន​ធ្វើ​រាល់​ថ្ងៃ​ រវាង​ ឌុច​ និង​ ខ្ញុំ។​ គាត់​អាយុ​ ២៧​ ឆ្នាំ​ ខ្ញុំ​អាយុ​ ៣០​ ឆ្នាំ។​ ដោយ​សារ​ខ្ញុំ​មាន​កំហឹង​ជាប់​ពី​ការ​ដែល​គេ​ចាប់​និង​ចោទ​ខ្ញុំ​អំពី​រឿង​មិន​ច្បាស់​លាស់​នោះ​ នៅ​ពេល​គាត់​ចោទ​សំណួរ​មក​ខ្ញុំ​ ខ្ញុំ​បក​សួរ​ទៅ​គាត់​វិញ។​ ក្នុង​ពេល​ជា​ច្រើន​អាទិត្យ​តាម​ក្រោយ​មក​ទៀត​ យើង​ទាំង​ពីរ​នាក់​មាន​ទម្លាប់​និង​មាន​ទំនាក់​ទំនង​ជា​ប្រក្រតី»។​

លោក​ Bizot​ និយាយ​ថា​ ឌុច​ ជឿ​លើ​និរទោស​របស់​លោក​ តែ​លោក​យល់​ថា​ គឺ​ទំនាក់​ទំនង​គ្នា​ជា​ប្រក្រតី​នោះ​ទេ​ ដែល​បាន​ជួយ​សង្គ្រោះ​ជីវិត​លោក។​ លោក​ Bizot​ និយាយ​ថា​ លោក​ហាក់​ដូច​ជា​ឃើញ​មាន​មនុស្សធម៌​ខ្លះ​នៅ​ក្នុង​ខ្លួន​ ឌុច។​ តែ​លោក​គិត​ថា​ ឌុច​ មើល​មក​លោក​វិញ​ ខុស​ពី​អ្នក​រង​គ្រោះ​ធម្មតា​ម្នាក់​ដែល​គាត់​ត្រូវ​បញ្ជូន​ទៅ​ប្រហារ​ជីវិត។​ គឺ​កត្តា​នេះ​ហើយ​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​លោក​បាន​រួច​ខ្លួន។​

ឌុច​ បាន​ប្រគល់​លិខិត​បញ្ជា​ឲ្យ​ដោះលែង​លោក​ Bizot​ ផ្ទាល់​ដៃ។​ គឺ​នៅ​ថ្ងៃ​បុណ្យ​ ណូអែល​ ឆ្នាំ​ ១៩៧១។​ ឌុច​ បាន​អញ្ជើញ​លោក​ Bizot​ ឲ្យទៅ​ផ្ទះ​គាត់​នៅ​យប់​នោះ។​ លោក​ Bizot​ ថ្លែង​ថា​ នៅ​ជិត​ភ្នក់​ភ្លើង​ យប់​នោះ​ ពី​ក្រោយ​របាំង​មុខ​ ពី​ក្រោយ​មុខ​មនុស្ស​កំណាច​ម្នាក់​ លោក​មើល​ឃើញ​ថា​ ឌុច​ មាន​គុណ​សម្បត្តិ​មនុស្ស​ខ្លះ​ ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​លោក​មាន​កង្វល់​ និង​គួរ​ឲ្យ​ភ័យ​ខ្លាច។​

លោក​ Bizot​ ពោល​ថា​ គឺ​ហេតុ​នេះ​ហើយ​ បាន​ជា​ពាក្យ​ថា​ បីសាច​ ឬ​ Evil​ គ្មាន​អត្ថន័យ​អ្វី​ទេ​ចំពោះ​គាត់។​ រួច​ក៏​ដោយ​ហេតុ​នេះ​ដែរ​ ដែល​មនុស្សជាតិ​ហាក់​ដូច​ជា​មិន​អាច​កែ​ប្រែ​ខ្លួន​ឲ្យ​បាន​ប្រសើរ​ឡើង​ទេ។​ យ៉ាង​ណា​ម៉ិញ​គឺ​ថា​ ក្នុង​ពេល​ ៣២​ ឆ្នាំ​ក្រោយ​ពី​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​ធ្លាក់​ពី​អំណាច​ នៅ​តែ​មាន​ព្រឹត្តិការណ៍​មួយ​ចំនួន​កើត​ឡើង​នៅ​ពាស​ពេញ​ពិភពលោក​ត​ទៅ​ទៀត​ ដែល​បាន​ផ្តាច់​ផ្តិល​ជីវិត​មនុស្ស​ស្លូត​ត្រង់​ជា​ច្រើន​លាន​នាក់​ ដែល​អង្គការ​គ្រប់​គ្រង​សមរម្យ​ចាត់​ថា​ជា​អំពើ​ប្រល័យ​ពូជសាសន៍​ដដែល។​ នេះ​បើ​តាម​សំដី​របស់​លោក​ Bizot។​

«មនុស្ស​សម័យ​យើង​និយាយ​ថា​ មិន​អាច​មាន​ទៀត​ទេ​ តែ​ព្រឹត្តិការណ៍​នៅ​តែ​មាន​ដូច​គ្នា​នឹង​សម័យ​ឳពុក​ខ្ញុំ​ និង​ដូច​គ្នា​នឹង​សម័យ​កូន​ខ្ញុំ​ទៀត។​ យើង​តែង​តែ​និយាយ​ថា​ ជា​អំពើ​ដ៏​អាក្រក់​ជា​ទី​បំផុត​ តែ​យើង​មិន​ដែល​គិត​ថា​ យើង​មិន​គួរ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​ទេ»។​

សៀវភៅ​របស់​លោក​ Bizot​ ក៏​បាន​ទទួល​ការ​រិះគន់​ដែរ។​ អ្នក​ខ្លះ​មើល​ឃើញ​សេចក្តី​អធិប្បាយ​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ ជា​ការ​គួរ​ឲ្យ​មន្ទិល​សង្ស័យ​ ប្រហែល​អាច​សាប​រលាប​ដោយ​សារ​ការ​ដែល​អ្នក​និពន្ធ​បាន​នៅ​ស្ងៀម​ស្ងាត់​អស់​រយៈ​បី​ទសវត្សរ៍។​ អ្នក​ខ្លះ​មិន​ជឿ​លើ​សុពលភាព​នៃ​សេចក្តី​អធិប្បាយ​ដ៏​ទូលំទូលាយ​និង​ដ៏​គួរ​ឲ្យ​រំភើប​អំពី​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​ទេ​ ដោយ​និយាយ​ថា​ ធម្មជាតិ​ស្តួច​ស្តើង​នៃ​បទ​ពិសោធន៍​របស់​លោក​ ជា​ការ​មើល​មិន​ឃើញ​វែង​ឆ្ងាយ​ទេ។​ តែ​មាន​អ្នក​ខ្លះ​បាន​អះ​អាង​ថា​ បទ​ពិសោធន៍​របស់​លោក​ ទោះ​ជា​ស្រពេច​ស្រពិល​ដោយ​សារ​ពេល​វេលា​កន្លង​ទៅ​យូរ​ ឬ​ចង្អៀត​ចង្អល់​ដោយ​សារ​ជា​រឿង​ដាច់​តែ​ឯង​ក៏​ដោយ​ ក៏​វា​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​ការ​ពិនិត្យ​ដ៏​ប្លែក​ អំពី​លក្ខណៈ​របស់​មនុស្ស​ម្នាក់​ដែល​ពី​មុន​បាន​គ្រប់​ដណ្តប់​ទៅ​ដោយ​ភាព​អាថ៌​កំបាំង។​

លោក​ Nic​ Dunlop​ ជា​អ្នក​សារព័ត៌មាន​និង​អ្នក​ថតរូប​ជាតិ​ អៀកឡង់​ (Ireland)​ ម្នាក់​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ក្នុង​បញ្ជី​ដ៏​ខ្លី​ជា​មួយ​លោក​ Bizot​ ដែរ​ ក្នុង​ចំណោម​អ្នក​បស្ចិម​ប្រទេស​ដែល​អាច​អះអាង​ថា​ ជា​អ្នក​មាន​ការ​ទាក់​ទង​ផ្ទាល់​ជា​មួយ​ ឌុច។​ ដោយ​សង្ឃឹម​ថា​នឹង​បាន​«យល់​អំពី​បរិបទ»​នៃ​សេចក្តី​រន្ធត់​ នៅ​ក្រោម​របប​ខ្មែរ​ក្រហម​ ដែល​ជា​ចំណុច​នៃ​ការ​ចាប់​អារម្មណ៍​របស់​លោក​ បន្ទាប់​ពី​លោក​បាន​អាន​ទស្សនាវដ្តី​ National​ Geographic​ នៅ​វ័យ​ ១១​ ឆ្នាំ​ លោក​ Dunlop​ បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ ១៩៩០​ ដោយ​ដាក់​រូបថត​ ឌុច​ មួយ​សន្លឹក​នៅ​ក្នុង​ហោប៉ៅ។​ ក្នុង​ឆ្នាំ​ ១៩៩៩​ ពេល​លោក​ឈប់​សម្រាក​ពី​ធ្វើ​ការ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​ កាណាដា​ នៅ​ក្នុង​តំបន់​ភាគ​ខាង​លិច​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ លោក​បាន​ទៅ​ដល់​កន្លែង​ដាច់​ស្រយាល​មួយ​ ដែល​បដិវត្តន៍​របស់​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​ចាប់​កំណើត​ កាល​ពី​ច្រើន​ទសវត្សរ៍​មុន។​

ស្រាប់​តែ​មាន​បុរស​ម្នាក់​បាន​ដើរ​មក​និយាយ​រាក់​ទាក់​ជា​មួយ​លោក​ ជា​ភាសា​អង់គ្លេស។​ លោក​ Dunlop​ បាន​ប្រាប់​វីអូអេ​ខេមរភាសា​ ថា៖​

«ខ្ញុំ​បាន​កាន់​រូបថត​គាត់​ អស់​រយៈ​ពេល​យ៉ាង​យូរ។​ ពេល​ខ្ញុំ​ឃើញ​គាត់​ ខ្ញុំ​មិន​បាច់​បញ្ចេញ​រូប​ថត​គាត់​មក​បញ្ជាក់​ទេ។​ គឺ​ពិត​ជា​ ឌុច​ មែន​ហើយ»។​

លោក​ Dunlop​ បាន​ជួប​ ឌុច​ ពីរ​ដង​ទៀត។​ លោក​ថ្លែង​ថា​ ក្នុង​ជំនួប​ទី​ពីរ​ ឌុច​ បាន​សារភាព​អំពី​មុខនាទី​របស់​គាត់​ក្នុង​ការ​សម្លាប់​មនុស្ស​រាប់​លាន​នាក់​ ដោយ​ធ្វើ​ព្រងើយ។​ ការ​សម្តែង​សេចក្តី​ស្តាយ​ក្រោយ​របស់​គាត់​ ហាក់​ដូច​ជា​ធ្វើ​ដោយ​ស្មោះត្រង់។​ ដូច​គ្នា​នឹង​លោក​ Bizot​ ដែរ​ លោក​ Dunlop​ បដិសេធ​ថា​ លក្ខណៈ​ពិសេស​នៃ​ពាក្យ​ «បីសាច»​ មិន​មែន​ជា​ពាក្យ​ពេញ​លេញ​ទេ​ តែ​ជា​ពាក្យ​ឥត​មាន​ន័យ​ ដែល​មិន​បាន​គិត​ទៅ​ដល់​ការ​ផ្លាស់ប្តូរ​នៃ​អាកប្បកិរិយា​របស់​មនុស្ស​ យោង​ទៅ​តាម​កាលៈទេសៈ។​ លោក​បាន​លើក​យក​វគ្គ​មួយ​ក្នុង​សៀវភៅ​របស់​លោក​ឈ្មោះ​ «The​ Lost​ Executioner:​ The​ Journey​ to​ the​ Heart​ of​ the​ Killing​ Fields»​ ក្នុង​ឆ្នាំ​ ២០០៦​ មក​គាំទ្រ​គំនិត​របស់​លោក។​

លោក​ Dunlop​ ចោទ​សួរ​ថា​ «ក្នុង​ឋានៈ​ជា​កម្មាភិបាល​របស់​ខ្មែរ​ក្រហម​ម្នាក់​ បើ​មធ្យោបាយ​តែ​មួយ​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​អ្នក​នៅ​រស់​ជីវិត​បាន​ ដោយ​មិន​ខ្វល់ខ្វាយ​អំពី​អំពើ​ដែល​អ្នក​ធ្វើ​ ដូច​ជា​បង្ហាញ​សេចក្តី​រីករាយ​នឹង​ការ​ឈឺ​ចាប់​ដែល​អ្នក​ធ្វើ​ទៅ​លើ​អ្នក​ដទៃ​ តើ​វា​ធ្វើ​ឲ្យ​អ្នក​ទទួល​ទោស​ធ្ងន់​ជាង​នេះ​ទៀត​ទេ?​

នេះ​ជា​សំណួរ​មួយ​ដែល​គេ​មិន​អាច​ឆ្លើយ​បាន​ ចំពោះ​ពាក្យ​ថា​ 'បីសាច'។​ ហេតុ​នេះ​ហើយ​បាន​ជា​យើង​ងាកទៅ​រក​ពាក្យ​ថា​ 'ល្អ'​ និង​ 'បីសាច'​ នៅ​ក្នុង​និទានកថា​វិញ។​ គំនិត​អំពី​អ្នក​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​ឧក្រិដ្ឋ​និង​អ្នក​រង​គ្រោះ​នៅ​ក្នុង​មនុស្ស​តែ​មួយ​ គឺ​ជា​អ្វី​ដែល​យើង​នៅ​មិន​ទាន់​អាច​ទទួល​យក​បាន​ទេ»។​

លោក​ថ្លែង​ថា​ គ្មាន​នរណា​ អាច​ជៀស​ផុត​ពី​ការ​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​ព្រៃផ្សៃ​បំផុត​បាន​ទេ។​ «ពេល​ណា​ខ្ញុំ​ខឹង​ជ្រុល​ ខ្ញុំ​គិត​ដល់​អ្វី​ដែល​កំហឹង​នេះ​អាច​ព្រលែង​ចេញ​ទៅ​ក្រៅ​ជា​លទ្ធផល»។​

នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ​ Facing​ the​ Toturer​ លោក​ Bizot​ បាន​ផ្តល់​ទ្រឹស្តី​មួយ​ចំពោះ​ការ​យល់​ឃើញ​របស់​លោក។​ លោក​ថ្លែង​ថា​ នៅ​ទី​បញ្ចប់​ មនុស្ស​ដែល​សម្លាប់​ គឺ​ធ្វើ​ក្រោម​លេស​ថា​ពួក​គេ​ធ្វើ​អំពើ​ត្រឹម​ត្រូវ។​ តែ​ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ​ លោក​បញ្ជាក់​ថា​ យើង​ត្រូវ​ទទួល​ស្គាល់​ដល់​មនុស្សធម៌​នៅ​ក្នុង​ខ្លួន​មនុស្ស​ ទោះ​ជា​មាន​លាក់​បាំង​នៅ​ក្នុង​អំពើ​សាហាវ​យង់​ឃ្នង​ដ៏​អាក្រក់​បំផុត​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ៕​

ប្រែ​សម្រួល​ដោយ​ កែរ យ៉ាន​
XS
SM
MD
LG